تفسير:
نشانه‌هاى دوزخيان!
اين آيات بحثى را كه در آيات گذشته در زمينه دانشمندان دنياپرست و همچنين عوامل هدايت و ضلالت گذشت، تكميل مى‌كند.
در اين آيات مردم به دو گروه تقسيم شده‌اند و صفات هر كدام توضيح داده شده: «گروه دوزخيان و گروه بهشتيان».
نخست، درباره دوزخيان كه گروه اولند با تكيه به سوگند و تأكيد چنين مى‌فرمايد: «ما بسيارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفريديم» «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الإِنْسِ».
«ذَرَأْنا» از ماده «ذَرْء» (بر وزن زرع) در اصل، به معنى خلقت، آفرينش، ايجاد و اظهار است ولى ماده «ذرْو» (با واو) به معنى پراكنده ساختن است. چنان كه در قرآن مى‌خوانيم: تَذْرُوهُ الرِّياحَ: «بادها آن را پراكنده مى‌كنند». «١»
و اين دو ماده را نبايد با هم اشتباه گرفت و آنچه در اينجا آمده، از ماده اول است.
در هر حال، اشكال مهمى كه در اينجا پيش مى‌آيد اين است: چگونه خداوند مى‌فرمايد: «ما بسيارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفريديم»؟
مگر نه اين است كه: در جاى ديگر مى‌خوانيم: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ «٢»
كه مطابق آن همه جنّ و انس تنها براى پرستش خدا و ترقى و تكامل و سعادت آفريده شده‌اند.
به علاوه، اين تعبير بوى جبر در آفرينش و خلقت مى‌دهد و به همين جهت بعضى از طرفداران مكتب جبر، همچون «فخر رازى» براى اثبات مذهب خود با