همان گونه كه در ذيل آيات مربوط به «غزوه بدر» گفتيم، نزول اين ارتش نامرئى الهى براى تحكيم و تقويت روح مسلمانان و ايجاد نيروى ثبات و استقامت در جان و دل آنان بود، نه اين كه فرشتگان و نيروهاى غيبى در جنگ شركت كرده باشند. «١»
و در پايان نتيجه نهائى جنگ «حنين» را چنين بيان مى‌كند: «خداوند افراد بى‌ايمان و بت‌پرست را كيفر داد» (گروهى كشته، گروهى اسير و جمعى پا به فرار گذاردند آن چنان كه از دسترس ارتش اسلام خارج شدند) «وَ عَذَّبَ الَّذينَ كَفَرُوا».
«و اين است كيفر افراد بى‌ايمان»! «وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرينَ».
***
ولى با اين حال درهاى توبه و بازگشت را به روى اسيران و فراركنندگان از كفار باز گذارد كه اگر مايل باشند، به سوى خدا باز گردند و آئين حق را بپذيرند، لذا در آخرين آيه مورد بحث مى‌فرمايد: «سپس خداوند بعد از اين جريان توبه هر كس را بخواهد (و او را شايسته و آماده براى توبه واقعى بداند) مى‌پذيرد» «ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عَلى‌ مَنْ يَشاءُ».
جمله «يَتُوبُ» كه با فعل مضارع ذكر شده و دلالت بر استمرار دارد مفهومش اين است كه: درهاى توبه و بازگشت همچنان به روى آنها باز و گشوده است.
«چرا كه خداوند آمرزنده و مهربان است» «وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ»، هيچ گاه درهاى توبه را به روى كسى نمى‌بندد، و از رحمت گسترده خود كسى را نوميد نمى‌سازد.
***