تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨
ب- اگر اين پيمان با خود آگاهى كافى و عقل و شعور گرفته شده، چگونه همگان آن را فراموش كردهاند؟ و هيچ كس آن را به خاطر نمىآورد؟
در حالى كه فاصله آن نسبت به زمان ما بيش از فاصله اين جهان با جهان ديگر و رستاخيز نيست با اين كه در آيات متعددى از قرآن مىخوانيم كه افراد انسان (اعم از بهشتيان و دوزخيان) در قيامت سرگذشتهاى دنيا را فراموش نكرده و به خوبى ياد دارند، اين نسيان عمومى در مورد «عالم ذر» به هيچ وجه قابل توجيه نيست.
ج- هدف از چنين پيمانى چه بوده است؟ اگر هدف اين بوده كه پيمان گذاران با يادآورى چنين پيمانى در راه حق گام نهند و جز راه خداشناسى نپويند بايد گفت: چنين هدفى به هيچ وجه از اين پيمان به دست نمىآيد؛ زيرا همه آن را فراموش كرده و به اصطلاح به بستر «لا» خفتهاند.
و بدون چنين هدفى اين پيمان لغو و بيهوده به نظر مىرسد.
د- اعتقاد به وجود چنين جهانى در واقع مستلزم قبول يك نوع تناسخ است؛ زيرا مطابق اين تفسير بايد پذيرفت كه روح انسان قبل از تولد فعلى يك بار ديگر در اين جهان گام گذارده است. و پس از طى دورانى كوتاه يا طولانى از اين جهان باز گشته است، و به اين ترتيب، بسيارى از اشكالات تناسخ متوجه آن خواهد شد.
ولى اگر تفسير دوم را بپذيريم هيچ يك از اين ايرادها متوجه نخواهد شد؛ زيرا سؤال و جواب و پيمان مزبور يك پيمان فطرى بوده است كه الآن هم هر كس در درون جان خود آثار آن را مىيابد و حتى طبق تحقيقات روانشناسان اخير، «حسّ مذهبى» يكى از احساسات اصيل روانِ ناخودآگاه انسانى است، و همين حسّ است كه بشر را در طول تاريخ به سوى خداشناسى رهنمون بوده و با