عجيب اين كه بعضى اين تعبير را اشاره به «ابوسفيان» و مانند او از بزرگان قريش دانسته‌اند، در حالى كه گروهى از آنها در پيكار «بدر» كشته شدند و بقيه (مانند ابوسفيان) پس از فتح «مكّه» ظاهراً اسلام آوردند، و در موقع نزول آيه در صف مسلمانان جاى گرفته بودند، و مبارزه با آنها مفهومى نداشت.
امروز هم اين دستور مهم قرآن به قوت خود باقى است، براى از بين بردن ظلم و فساد، استعمار و استثمار بايد موضع‌گيريها در برابر رؤسا و پيشوايان اين گروه‌ها باشد، و پرداختن به افراد عادى بى‌ثمر است (دقت كنيد).
***
٣- برادرى دينى
تعبير به «فَاخْوانُكُمْ فِى الدِّيْنِ» كه در آيات بالا آمده است، لطيف‌ترين تعبيرى است كه مى‌توان درباره مساوات افراد يك جامعه با محكم‌ترين پيوندهاى عاطفى، بيان كرد؛ زيرا روشن‌ترين و نزديك‌ترين پيوند عاطفى در انسان كه از مساوات كامل برخوردار است، پيوند دو برادر است.
ولى افسوس كه شكاف‌هاى طبقاتى، بت‌هاى قومى و نژادى بار ديگر اين اخوت اسلامى را كه مايه غبطه همه دشمنان بود از ميان برده و برادران ديروز چنان امروز در برابر هم صف كشيده‌اند كه باور ناكردنى است.
و گاهى آن چنان از يكديگر كشتار مى‌كنند كه هيچ دشمنى با دشمن خود چنين نمى‌كند، و اين است يكى از اسرار عقب‌ماندگى امروز ما!
***
٤- واهمه از فرمان جهاد
از جمله: أَ تَخْشَوْنَهُمْ: «آيا از آنها مى‌ترسيد»؟ اجمالًا بر مى‌آيد كه در ميان مسلمانان، جمعى وجود داشت كه از اين فرمان جهاد واهمه مى‌كردند، يا به خاطر قدرت و قوت دشمن، و يا به خاطر اين كه پيمان‌شكنى گناه است.
قرآن به آنها صريحاً جواب مى‌گويد: شما نبايد از اين انسان‌هاى ضعيف بترسيد، بلكه بايد از مخالفت فرمان پروردگار ترس داشته باشيد.