«چرا كه اينها اصولًا مردمى تجاوزكارند» «وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ».
نه تنها درباره شما، در مورد هر كس كه توانائى داشته باشند دست به تجاوز مى‌زنند.
گر چه مضمون آيه فوق، بحثى را كه در آيات گذشته آمده تأكيد مى‌كند، ولى تفاوت و اضافه‌اى نسبت به آن دارد، و آن اين كه در آيات گذشته سخن از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانانى بود كه در گرد او بودند.
ولى در اين آيه سخن از هر فرد با ايمانى است، يعنى شما در نظر آنها خصوصيتى نداريد، بلكه هر كس كه مؤمن باشد و پيرو آئين توحيد، اينها با او سر دشمنى دارند، و ملاحظه هيچ چيز را نمى‌كنند، پس اينها در واقع دشمن ايمان و حقند.
اين نظير همان چيزى است كه قرآن درباره بعضى اقوام پيشين مى‌گويد: وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ الَّا أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيْزِ الْحَمِيْدِ: «آنها تنها به خاطر اين مؤمنان را تحت شكنجه قرار مى‌دادند كه به خداوند عزيز و حميد ايمان داشتند». «١»
***
نكته‌ها:
١- در اين كه منظور از گروهى كه با جمله «الَّا الَّذِيْنَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ» استثناء شده‌اند، كدام گروه بوده‌اند، در ميان مفسران گفتگوست، ولى با توجه به آيات گذشته ظاهر اين است كه منظور همان قبايلى است كه به عهد و پيمانشان وفادار ماندند، يعنى طوايفى مانند «بنوضُمرَه» و «بنوخُزَيمَه» و مانند آنها.
در حقيقت اين جمله به منزله تأكيد نسبت به آيات گذشته است، كه