بيان شده است، بدانيم، و بگوئيم آيه اخير مى‌گويد: ولايت عمومى مسلمانان نسبت به يكديگر، شامل ارث نمى‌شود.
و اما احتمال اين كه آيات گذشته شامل ارث هم بشود، و سپس آيه اخير اين حكم را نسخ كرده باشد، بسيار بعيد به نظر مى‌رسد؛ زيرا ارتباط مفهومى و پيوستگى اين آيات با يكديگر، از نظر معنوى، و حتى شباهت لفظى، نشان مى‌دهد كه: همه با هم نازل شده است، و از اين رو نمى‌تواند ناسخ و منسوخ بوده باشد.
به هر حال، مناسب‌ترين تفسير با مفهوم آيات، همان است كه در آغاز گفتيم.
و در آخرين جمله اين آيه كه آخرين جمله سوره «انفال» است، مى‌فرمايد:
«خداوند به هر چيزى دانا است» «إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَليمٌ».
تمام احكامى را كه در زمينه «انفال»، «غنائم جنگى»، «نظام جهاد»، «صلح» و «احكام اسيران جنگى» و مسائل مربوط به «هجرت» و مانند آن در اين سوره نازل كرده است، همه را روى حساب و برنامه دقيقى بيان نموده كه با روح جامعه انسانى و عواطف بشرى و مصالح همه جانبه آنها كاملًا منطبق است.
***
نكته‌ها:
١- هجرت و جهاد
بررسى تاريخ اسلام نشان مى‌دهد: اين دو موضوع دو عامل اصيل در پيروزى اسلام در برابر دشمنان نيرومند بوده.
اگر هجرت نبود، اسلام در محيط خفقان‌آور «مكّه» از ميان مى‌رفت.
و اگر جهاد نبود اسلام هيچ گاه رشد و نمو نمى‌كرد.