تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٢
٤٤- و در آن هنگام كه با هم رو به رو شديد، آنها را به چشم شما كم نشان مىداد؛ و شما را (نيز) به چشم آنها كم مىنمود؛ تا خداوند، كارى را كه مىبايست انجام گيرد، صورت بخشد؛ (و سرانجام شكست بخورند!) و همه كارها به خداوند باز مىگردد.
تفسير:
كارى كه مىبايست انجام گيرد
قرآن بار ديگر در آيات به تناسب سخنى كه از «يوم الفرقان» (روز جنگ بدر) در آيه قبل آمده بود، و پيروزىهائى كه در اين صحنه خطرناك نصيب مسلمانان شد، جزئيات ديگرى از اين جنگ را به خاطر مسلمانان مىآورد تا به اهميت اين نعمت پيروزى واقفتر شوند.
نخست مىفرمايد: «آن روز شما در طرف پائين و نزديك مدينه قرار داشتيد و آنها در طرف بالا و دورتر» «إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى».
«عُدْوَة» از ماده «عَدْو» (بر وزن سرو) در اصل، به معنى تجاوز كردن است ولى به حاشيه و اطراف هر چيز نيز «عَدْو» گفته مىشود؛ زيرا از حد وسط به يك جانب تجاوز كرده است، و در آيه مورد بحث، به همين معنى طرف و جانب آمده است.
«دنيا» از ماده «دُنُوّ» (بر وزن علوّ) به معنى پائينتر و نزديكتر مىآيد و نقطه مقابل آن «اقصى» و «قصوى» به معنى دورتر است.
در اين ميدان مسلمانان در سمت شمالى كه نزديكتر به «مدينه» است، قرار داشتند، و دشمنان در سمت جنوبى كه دورتر است.
اين احتمال نيز وجود دارد كه محلى را كه مسلمانان به حكم ناچارى براى مبارزه با دشمن انتخاب كرده بودند پائينتر و محل دشمن مرتفعتر بوده و اين