تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٧
سابق باز گردند سنت خداوند در پيشينيان درباره آنها انجام مىشود» «وَ إِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الأَوَّلينَ».
منظور از اين سنت، همان سرنوشتى است كه دشمنان حق در برابر انبياء، و حتى خود مشركان «مكّه» در برابر پيامبر در جنگ «بدر» به آن گرفتار شدند.
در سوره «غافر» آيه ٥١ مىخوانيم: إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ يَقُومُ الأَشْهادُ:
«ما رسولان خود و كسانى كه ايمان آوردهاند را در زندگى دنيا و روز رستاخيز كه گواهان بر مىخيزند، يارى مىكنيم».
همچنين در سوره «اسراء» آيه ٧٧ پس از ذكر در هم پيچيده شدن زندگى دشمنان اسلام مىخوانيم: سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنا وَ لاتَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحْويلًا:
«اين سنت ما درباره پيامبران پيشين است و اين سنت هرگز دگرگون نمىشود».
***
از آنجا كه در آيه قبل دشمنان را براى بازگشت به سوى حق دعوت كرده بود و اين دعوت ممكن بود اين فكر را براى مسلمانان ايجاد كند كه ديگر دوران جهاد پايان يافته و هيچ راهى جز انعطاف و نرمش در پيش نيست، براى رفع اين اشتباه اضافه مىكند: «با اين دشمنان سرسخت مبارزه كنيد و پيكار را همچنان ادامه دهيد تا فتنه بر چيده شود و دين يكپارچه براى خدا باشد» «وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لاتَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ».
«فِتْنَه» همان گونه كه در تفسير آيه ١٩٣ سوره «بقره» گفتهايم، مفهوم وسيعى دارد كه هر گونه اعمال فشار را شامل مىشود، لذا گاهى در قرآن كلمه فتنه به