بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٧٥ - استنتاج

استنتاج‌

از ويژگى‌ها و خصوصيات انسان موحّد، تيزبينى و زيركى او نسبت به مسائل اجتماعى است. مؤمن زودباور و احمق نيست بلكه در روايات آمده است:

«المؤمن كيّس»؛ «مؤمن زيرك است.»[١]

«اشرف المؤمنين اكثرهم كيسا»؛ «شريف‌ترين مؤمنان زيرك‌ترين آنان است»[٢]

اين خصوصيت، مؤمن را از بسيارى از آفات زندگى حفظ مى‌كند ولى در عين حال چنين هم نيست كه هرگز مرتكب اشتباهى نشود و لغزشى از او سر نزند.

انسان همواره در معرض لغزش و اشتباه است ولى چيزى كه هست انسان زيرك هرگز اشتباهش را تكرار نمى‌كند. در حديث آمده است:

«لا يلسع المؤمن من جحر مرّتين»؛ «مؤمن از يك سوراخ دوبار گزيده نمى‌شود»

زيرا وقتى مؤمن از يك سوراخ بار اول گزيده شد شايد نتيجه برداشت غلط و اشتباه او بوده، ولى بار دوم را ديگر نمى‌توان حمل بر اشتباه كرد، بلكه اين نشانه حماقت و سطحى‌نگرى او است، درحالى‌كه مؤمن كيّس است نه احمق!

*** در مكتب سلوك مولانا، سالك بايد از كياست و تيزهوشى خاصى برخوردار باشد؛ به‌طورى‌كه حتى براى يك بار هم در دام وسوسه‌هاى نفس اماره گرفتار نشود و چون غفلت و اشتباه، او را اسير چنين دامى نمود آگاه باشد كه اين اشتباه تكرار نگردد؛ چنانكه قاضى، كه كنايه از اين گروه از سالكان سلوك است، پس از يك بار گرفتار آمدن در صندوق افسون نفس، تجربه كافى را براى برخورد مناسب با وسوسه‌هاى شيطان آموخت.

[١] - سفينة البحار، ج ١، ص ٣٨

[٢] - غرر الحكم.