بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٥٧ - استنتاج

«همان كسى‌كه مرگ و حيات را آفريد تا شما را بيازمايد كه كداميك بهترين عمل را انجام مى‌دهيد.»[١]

جمله‌ ... أَحْسَنُ عَمَلًا ... اشاره به اين حقيقت است كه خدا به كيفيت عمل نگاه مى‌كند نه به كمّيت آن؛ يعنى اگر كسى از شب تا به صبح نماز بخواند، اما بدون رعايت شرايط آن، ارزشش به دو ركعت نماز با حفظ شرايط، نمى‌رسد.

اينكه قرآن مى‌فرمايد: نماز ... تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ ..[٢] است.

و پيغمبر ٦ مى‌فرمايد: نماز «نور من اللّه»[٣] است.

نمازى است كه انسان را از فحشا و منكرات باز مى‌دارد و فضاى جان انسان را روشن مى‌كند و از كيفيت خاص خود برخوردار است.

و همچنين است ساير اعمال تعبدى و توسلى.

*** مولانا در اين حكايت با استفاده از روح تعليمات اسلامى، جايگاه ارزشى «كيفيت» در اعمال را به شرح زير بيان مى‌كند.

جوان زيبايى كه چند تار مو بر صورت داشت، كنايه است از سالكى كه اعمالش مكيّف به كيفيت الهى است.

جوان زشت‌رو، كنايه است از سالكى كه اعمالش داراى كميّت و بدون كيفيت است.

چند تار مو بر روى چانه، كنايه است از كيفيت جذبات الهى.

خشت‌ها، كنايه است از تلاش‌ها و اعمال بى‌كيفيت.

خانقاه، كنايه است از دنيا.

رند خانقاه، كنايه است از شيطان.

[١] - ملك: ٢

[٢] - عنكبوت: ٤٥

[٣] - مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٨٣