بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٤٧ - استنتاج

قرآن اين حقيقت را در يك جمله كوتاه اينگونه بيان مى‌كند: إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ ...؛[١] «دين در نزد خدا اسلام است.»

«دين» در قرآن به معانى زيادى آمده است؛ از آن جمله: ١- توحيد ٢- داورى ٣- فرمانبردارى ٤- پاداش ٥- شمار و حساب ٦- خوى و عادت ٧- روش و طريقه.

همچنين «اسلام» نيز در قرآن به معانى زير آمده است:

١- خالص كردن ٢- اقرار به بندگى ٣- و به معناى مسلمانى.[٢]

از مجموع معانى كه براى «دين» و «اسلام» شده، معناى آيه فوق چنين مى‌شود:

«فرمانبردارى و اطاعت در نزد خدا، خالص كردن خويش يا به تعبيرى تسليم در مقابل فرمان خدا است.»

حضرت على ٧ هم در يكى از بيانات خود، در تعريف اسلام گفته‌اند:

«الإسلام هو التّسليم»؛ «اسلام يعنى تسليم در برابر حق.»[٣]

و تسليمى كه موردنظر قرآن است، تسليم به معناى مطلق است نه تسليم به معناى «نؤمن ببعض و نكفر ببعض»؛ يعنى تسليمى كه محوريّتى جز خواست خدا نداشته باشد، نه هرجا كه خواسته خدا مغايرتى با خواسته انسان داشت، به بهانه‌هايى، حتى به ظاهر شرعى و عقلايى، از آن طفره روند.

حضرت امام صادق ٧ در تفسير آيه كريمه:

فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً[٤]

«به پروردگارت سوگند كه آنها مؤمن نخواهند بود مگر اينكه تو- پيغمبر- را در اختلافات خود به داورى طلبند، و سپس در دل خود از داورى تو احساس ناراحتى نكنند و كاملا تسليم باشند.»

[١] - آل عمران: ١٩

[٢] - وجوه قرآن.

[٣] - نهج البلاغه، قصار الحكم، ص ١٢٠

[٤] - نساء: ٦٥