بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٥٣ - استنتاج

گرسنگى اجبارى طبيعى، مانند گرسنگى كه به خاطر خشكسالى، قحطى، بيمارى فراگير، گريبان بندگان خدا را مى‌گيرد.

گرسنگى اجبارى مصنوعى، مانند گرسنگى كه به خاطر تقسيم ناعادلانه ثروت، جنگ و ... به سراغ آدمى مى‌آيد. اين نوع گرسنگى‌ها هيچ‌گونه اثر مثبت جسمى و روانى ندارد و اى بسا سبب انحطاط اخلاقى جامعه و ازهم‌پاشى ارزش‌هاى انسانى و معنوى گردد و در نهايت جامعه را به ورطه سقوط و هلاكت سوق دهد؛ چنانكه تاريخ گذشته و حال ملتها گواه بر اين حقيقت است.

اما گرسنگى اختيارى هم از دو صورت خارج نيست: «گرسنگى اختيارى غير الهى»، «گرسنگى اختيارى الهى».

گرسنگى اختيارى غير الهى، مانند گرسنگى‌هايى كه مرتاضان و جوگى‌ها از طريق خلاف متحمل مى‌شوند.

گرسنگى اختيارى الهى، مانند گرسنگى‌هايى كه مردان خدا از طريق شرعى و صحيح اختيار مى‌كنند.

اين دو نوع گرسنگى، گرچه اثر جسمى و روحى خاص خود را به همراه دارد اما فرق‌هاى زيادى هم ميان اين دو نوع گرسنگى هست و عمده‌ترين آن اين است كه فوايد گرسنگى الهى تنها در زندگى دنيا محصور نمى‌شود، بلكه راهى هم به نفع انسان به سوى زندگى آخرت باز مى‌كند. ولى گرسنگى غير الهى اين خاصيت را ندارد.

لذا آنچه در طريق سلوك مهم است، گرسنگى تنها نيست بلكه گرسنگى اختيارى الهى است و در حكايت قبل هم آنچه از فوايد گرسنگى گفتيم ناظر بر همين گرسنگى است.

در روايت آمده است كه شب معراج پيامبر ٦ از حضرت حق پرسيد:

«يا ربّ ما ميراث الجوع؟ قال: الحكمة و حفظ القلب و التّقرّب الىّ».

«پروردگارا! اثر گرسنگى چيست؟» خداوند فرمود: «حكمت، حفظ قلب و نزديكى به من.»[١]

[١] - سفينه، ماده« جوع»