قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٨١٧ - بالقوه صرفنظر از زمان بعد از بالفعل است
در حدّ ذات خويش نيازمند به وجود جوهر است. بنابراين پيش از پيدايش هريك از پديدههاى جهان، قوّه آن پديده موجود است. قوّه يك پديده نيز بدون وجود يك حامل به هيچوجه نمىتواند در خارج تحقق يابد. حامل قوّه را برحسب اصطلاح «ماده» مىخوانند. معنى اين سخن، آن است كه قبل از هرموجود حادث، مادهاى وجود دارد كه حامل قوّه آن به شمار مىآيد. حامل قوّه يك شىء، خود جوهرى است كه فعليت آن جز قوّه بودن براى اشياء چيز ديگرى نمىباشد. به اين ترتيب، مىتوان گفت نسبت ميان قوّه و حامل قوّه كه آن را «ماده» مىنامند، نسبت ميان جسم تعليمى و جسم طبيعى است.
يعنى همانگونه كه جسم تعليمى تعيّن جسم طبيعى به شمار مىآيد، قوّه يك شىء مخصوص نيز تعيّن مادۀ مبهم، كه حامل آن است، به شمار مىآيد.
اكنون كه معلوم شد حامل قوه، جوهرى است كه فعليت آن جز قوّه بودن براى اشياء چيز ديگرى نمىباشد، ناچار بايد گفت يك جوهر بالقوّه پيوسته قائم به يك فعليت است؛ به همين جهت است كه گفتهاند مادۀ نخستين يا هيولاى اولى هرگز بدون صورت تحقق نمىپذيرد. بقاى هيولاى اولى و دوام مادۀ نخستين جز از طريق تعاقب صور و پىدرپى آمدن فعليات امكانپذير نمىگردد. با توجه به آنچه تاكنون در اينجا ذكر شد، به روشنى معلوم مىشود فعليت هميشه بر قوّه مقدّم است. اين ادعا گزاف نيست اگر گفته شود آنجا كه فعليت نباشد، قوّه به هيچوجه تحقق نمىيابد.
اين مسئله نيز شايان ذكر است كه آنچه تاكنون مورد بررسى واقع شد، تنها در مورد پديدههاى جهان طبيعت مىتواند صادق باشد؛ زيرا هرموجود كه در اين جهان حادث شود، ناچار بايد به رنگ تركيب از قوّه و فعل مورد بررسى قرار گيرد؛ ولى اگر موجود، صرفنظر از زمان و بيرون از چهارچوب عوارض مادى مورد بررسى واقع شود، ناچار از هرگونه قوّه و استعداد بركنار مىماند و چيزى جز فعليت محض در آنجا نمىتواند مورد بحث و گفتوگو واقع شود.
تقدّم بالعليه نيز يكى ديگر از انواع تقدّم فعل بر قوّه به شمار مىآيد؛ زيرا يك موجود بالقوّه براى رسيدن به مقام فعليت خويش پيوسته نيازمند به يك موجود بالفعل است.
تقدّم بالشّرف نيز در مورد تقدّم فعل بر قوّه نبايد فراموش گردد. دليل اين امر آن است كه هرگاه بخواهيم يك موجود بالفعل را تعريف كنيم، به آسانى مىتوانيم ماهيت آن را تصور كرده و آن را به صورت حدّ تام معرفى كنيم؛ در حالى كه اگر بخواهيم يك موجود