قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٨٣٧ - نامهاى مختلف هيولى

بجوهر ذا محض قوّة الصّور جسميّة حدّ الهيولى مشتهر ١

كار هيولا تنها قبول و پذيرش است. نسبت قابليت و استعداد به هيولا همانند نسبت فاعليت و ايجاد به ذات مقدس حق‌تعالى است؛ يعنى همان‌گونه كه در مورد حق تبارك و تعالى فعل از فاعل جدا نيست و صفات حق عين ذات وى به شمار مى‌آيند؛ در مورد هيولاى اولى نيز قبول از قابل يا پذيرش از پذيرنده جدا نمى‌باشد. فعل جاويدان حق از يك سوى و پذيرش بى‌پايان هيولاى اولى از سوى ديگر جريان جاودانۀ جهان را جان مى‌بخشد.

نام‌هاى مختلف هيولا

در كتب حكمت و فلسفۀ اسلامى، هيولا به نام‌هاى مختلف ناميده شده است. اطلاق نام‌هاى گونه‌گون در مورد هيولا بر سبيل تفنّن يا بازى با الفاظ صورت نگرفته، بلكه مناسبت‌هاى مختلف در موارد گونه‌گون موجب پيدايش اختلاف در اسامى گشته است.

اسمهاى مختلف كه در مورد هيولا به كار برده شده، به ترتيب زير است:

١. عنصر

٢. أسطقس

٣. موضوع

٤. هيولا

٥. طينت

٦. ماده

ذكر شرح هريك از مناسبت‌ها جهت پيدايش هريك از اين نام‌ها از عهدۀ اين مختصر بيرون است. لازم به يادآورى است كه مسئلۀ وجود هيولا يكى از مسائل پيچيده و بغرنج در فلسفه به شمار مى‌آيد. اقوال و عقايد فلاسفۀ مغرب‌زمين نيز در اين باب خالى از يك نوع تهافت و تناقض آشكار نمى‌باشد. دوستى ظريف در اين باب مى‌گفت سخن گفتن در دو مسئله سخت دشوار است: يكى سخن گفتن در باب ذات بارى‌تعالى؛ و ديگر سخن گفتن در مورد هيولاى اولى.

شدت وجود و فرط تحصّل و فوق لايتناهى بودن، روبه‌رو شدن با مسئلۀ نخست را

[١] همان، ص ٢١٤.