در اينجا اگر كسى بگويد ترجيح و انتخاب يك وقت معين جهت انجام فعل با يك اختيار ديگر صورت مى‌پذيرد، ناچار با مشكل تسلسل روبه‌رو خواهد شد؛ زيرا همان پرسش كه در مورد اختيار نخستين پيش مى‌آيد، در مورد اختيار دوم نيز مطرح مى‌گردد و زنجيرۀ پرسش‌ها و پاسخ‌ها تا بى‌نهايت ادامه مى‌يابد. راه رها شدن از مشكل تسلسل در اينجا چيزى جز اين نيست كه سلسلۀ به هم پيوستۀ اختيارات، سرانجام به ارادۀ ازلى منتهى گردد. در باب ارادۀ ازلى، كه واجب الوجود بالذّات است، اگرچه مرجّح خارجى به هيچ‌وجه نمى‌تواند معنى و مفهوم صحيح داشته باشد، ولى مشكل نخست هم‌چنان به قوت خود باقى است؛ زيرا لازمۀ وجوب و ازليت اراده كه مبدأ آفرينش است اين است كه خداوند متعال در فعل خويش كه آفرينش جهان است موجب يا مجبور بوده باشد.

علاوه بر اين، چگونگى ارتباط بين معلول حادث و علت قديم در ازل، يك پرسش است كه هنوز نيازمند پاسخ مى‌باشد. در مقام پاسخ به اين پرسش پرماجرا متكلمين به چندين گروه تقسيم شده و هرگروه طريقى را برگزيده و براساس آن به اين پرسش پاسخ گفته‌اند.

پاسخ اول

برخى از متكلّمين گفته‌اند در جايى كه انجام يك فعل از دو طريق يكسان امكان‌پذير باشد، شخص مختار مى‌تواند يكى از آن دو طريق را انتخاب و اختيار نمايد بدون اين‌كه هيچ‌گونه مرجّح از خارج در مورد يكى از دو طرف وجود داشته باشد. به عبارت ديگر مى‌توان گفت اين جماعت ترجيح يكى از دو طرف يكسان را در مورد شىء واحد بدون هرگونه مرجّح خارجى جايز دانسته‌اند؛ و براى اثبات مدعاى خويش از يك مثال استفاده كرده‌اند. آن مثال عبارت است از اين‌كه گفته‌اند هرگاه شخص از يك خطر جدى گريخته باشد، و در حالى كه از سوى دشمن خطرناك سخت تعقيب مى‌شود، دو طريق كه از هرجهت يكسان باشند، در مسير وى ظاهر شوند، هيچ‌گونه توقف و ترديد را جايز ندانسته و مسير خود را به سوى يكى از دو طريق ادامه مى‌دهد. شخصى كه در معرض خطر جدى قرار گرفته و در حال گريختن از خطر است، در مسير خود بين دو طريق كه از هرجهت يكسان به نظر مى‌رسند، هيچ‌گونه مرجّح خارجى را جهت ترجيح و انتخاب