قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٨٢٣ - قيام العرض بالعرض غير ممتنع

قيام العرض بالعرض غير ممتنع

مسئلۀ جوهر و عرض يكى از مسائل رايج و پرماجرا در تاريخ فلسفه به شمار مى‌آيد.

تقسيم موجود به جوهر و عرض از جمله تقسيم‌هاى اوليه در باب ماهيت است. ماهيات موجود در نخستين تقسيم خود به دو قسم متمايز مى‌گردد كه به ترتيب عبارتند از:

١. ماهيت، هنگامى كه در خارج وجود پيدا مى‌كند، در موضوع واقع نمى‌شود.

٢. ماهيت، هنگامى كه در خارج وجود پيدا مى‌كند، ناچار بايد وجود آن در يك موضوع تحقق يابد.

حكما برحسب اصطلاح، قسم اول را «جوهر» و قسم دوم را «عرض» ناميده و هر يك از دو قسم جوهر و عرض را به اقسام گونه‌گون ديگر تقسيم كرده‌اند. مقولۀ جوهر را به پنج قسم متمايز تقسيم كرده‌اند كه به ترتيب عبارتند از:

١. هيولا يا مادۀ اولى

٢. صورت فعليه

٣. جسم

٤. نفس

٥. عقل

مقولۀ عرضى را نيز به نه قسم متمايز تقسيم كرده‌اند كه به ترتيب عبارتند از:

١. مقولۀ كم (مقدار يا چندى)

٢. مقولۀ كيف (چونى)

٣. مقولۀ اين (در مكان بودن)

٤. مقوله متى (در زمان بودن)

٥. مقولۀ وضع (حالت)