قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٨٦٩ - اقسام واحد

وحدة المعقولات ليست كوحدة المحسوسات وحدة عدديّة

واحد بودن در امور معقول مانند واحد بودن در امور محسوس نيست؛ زيرا واحد بودن در امور محسوس از نوع واحد عددى به شمار مى‌آيد؛ در حالى كه واحد بودن در امور معقول از نوع واحد در عدد نمى‌باشد. براى روشن شدن معنى اين قاعده، لازم است معنى وحدت و اقسام گونه‌گون آن را در اينجا به‌طور اجمال مورد بررسى قرار دهيم.

مفهوم وحدت بدون ترديد يكى از مفاهيم عام به شمار مى‌آيد. مفاهيم عام، مفاهيمى هستند كه از حيث شمول و گسترش دايرۀ عموميت هيچ مفهومى نمى‌تواند با آنها برابرى نمايد.

شناخت اين مفاهيم به هيچ‌وجه از طريق تعريف امكان‌پذير نيست؛ زيرا چيزى كه اعم اشياء باشد، اعرف اشياء نيز خواهد بود. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه اگر چيزى اعرف اشياء باشد، به هيچ‌وجه نيازمند تعريف نمى‌باشد. به علاوه، اين‌گونه مفاهيم چون اعم مفاهيم به شمار مى‌آيند، نمى‌توانند داراى جنس باشند؛ و وقتى داراى جنس نباشند، داراى فصل نيز نخواهند بود. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه اگر چيزى داراى جنس و فصل نباشد، نمى‌تواند داراى تعريف به عنوان يك حدّ تام باشد. به اين ترتيب، مى‌توان گفت مفهوم وحدت نيز مانند مفهوم وجود و وجوب يكى از مفاهيم عام بديهى است كه بدون هيچ واسطه در ذهن آدمى حاصل مى‌شود.

اقسام واحد

واحد در نظر حكما به اقسام گونه‌گون تقسيم شده و براى هرتقسيم ملاك و ضابطه‌اى موجود است. واحد در تقسيم نخست به دو قسم مختلف تقسيم شده كه به ترتيب عبارتند از:

١. واحد حقيقى