زيرا اگر حركت بالفعل قابل تقسيم باشد، لازمۀ آن اين خواهد بود كه اجزاى آن از يكديگر گسيخته و جدا باشند. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه اگر اجزاى حركت از يكديگر گسيخته و جدا باشند، حركت نابود مى‌گردد و همه‌چيز در جهان به‌طور دفعى و ناگهانى به وقوع مى‌پيوندد.

٣. آغاز حركت، به معنى جزء نخستين آن نمى‌باشد؛ زيرا اگر براى حركت يك جزء نخستين فرض شود كه قابل تقسيم نباشد، لازمۀ آن اين خواهد بود كه جزء نخستين حركت دفعى و ناگهانى باشد. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه آنچه دفعى و ناگهانى باشد، نمى‌تواند مصداق حركت واقع شود. به همين جهت بايد گفت پايان حركت نيز به معنى آخرين جزء آن نمى‌باشد؛ زيرا همان اشكال كه در مورد جزء نخستين پيش مى‌آيد، در مورد آخرين جزء نيز مى‌تواند مطرح باشد.

٤. مبدأ و منتها، يا آغاز و انجام، براى حركت تنها به معنى اين است كه حركت با امورى خارج از ذات خود محدود مى‌گردد. به‌طور مثال گفته مى‌شود حركت جوهرى از يك سو به جايى مى‌رسد كه جز قوّۀ محض و پذيرش صرف چيز ديگرى نمى‌باشد؛ و از سوى ديگر به مرحله‌اى پايان مى‌يابد كه جز فعليت خالص و تجرد چيز ديگرى نمى‌باشد. به اين ترتيب بايد گفت مبدأ حركت را قوّۀ محض و پايان آن را فعليت خالص تشكيل مى‌دهد. قوّۀ محض، حركت نيست؛ فعليت صرف نيز حركت نمى‌باشد؛ حركت جريانى است كه از تركيب قوّه و فعل به وجود مى‌آيد.

٥. حقيقت زمان، چيزى جز مقدار حركت نيست. به همين جهت است كه گفته‌اند نسبت زمان به حركت مانند نسبت جسم تعليمى به جسم طبيعى است. نسبت جسم تعليمى به جسم طبيعى از نوع نسبت تعيين است به ابهام؛ به اين ترتيب مى‌توان گفت حقيقت زمان، تعيين ابهام حركت به شمار مى‌آيد.

٦. جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه حركت و سكون نسبت به يكديگر دو امر متقابل به شمار مى‌آيند. تقابل ميان حركت و سكون از نوع تقابل عدم و ملكه است؛ زيرا سكون عبارت است از نبودن حركت در مورد چيزى كه از شأن داشتن حركت برخوردار باشد.

سكون چيزى است كه در هيچ‌يك از موجودات جهان مادى مصداق ندارد.

٧. تغيير و دگرگونى، اعم از حركت است؛ زيرا، همان‌گونه كه گذشت، تغيير هم مى‌تواند تدريجى باشد و هم مى‌تواند به گونه‌اى دفعى انجام پذيرد. آن‌گونه تغيير كه در