مگر اين‌كه آن حربه‌اى از جنس خود سيستم فكرى بوده باشد. بدين‌جهت است كه اگر كسانى بدون يارى گرفتن از اين نظام فلسفى متافيزيكى به مبارزه و جنگ با اين نظام برخيزند، در همان لحظۀ نخست با شكست مرگبارى مواجه خواهند شد و به دست خويش گور خويش را خواهند كند زيرا، همان‌گونه كه ذكر شد، در نخستين قدم بايد معنى قضيۀ حمل اولى ذاتى را بپذيرند، كه اگر معنى اين قضيه پذيرفته نشود، بلافاصله در چاه ويل جواز تناقض سرنگون خواهند شد و ديگر هيچ‌چيز در جهان قابل اثبات نخواهد بود، تا جايى كه خود اين قضيۀ جايز بودن تناقض نيز قابل اثبات نخواهد بود.

بنابراين، هستۀ اصلى شجرۀ اختلاف بين دو نظام فكرى يعنى نظام متافيزيكى و نظام غير متافيزيكى در قضيۀ حمل أوّلى ذاتى نهفته است. اگر اين قضيه به عنوان يك واقعيت پذيرفته شود، نظام فكرى متافيزيكى پذيرفته شده است.

شگفت اينجا است كه شق دوم مسئله؛ يعنى حتى نپذيرفتن قضيۀ حمل أوّلى ذاتى به عنوان يك واقعيت امكان‌پذير نيست، مگر با پذيرفتن آن؛ زيرا هنگامى كه كسانى آن را نپذيرند، خود آن نپذيرفتن را به عنوان يك قضيۀ سالبۀ حمليۀ ذاتيه پذيرفته‌اند؛ و به اين ترتيب، درمى‌يابيم كه فراركردن و رها شدن از سيطرۀ نظام فلسفى متافيزيكى براى هيچ‌كس و به هيچ عنوان امكان‌پذير نيست. كسانى كه در اين وادى گام نهاده و خود را رها پنداشته‌اند، جز بازى با الفاظ كار ديگرى انجام نداده‌اند.

٢. مورد دوم از موارد قضيۀ ضروريۀ ذاتيه جايى است كه يكى از ذاتيات شىء بر آن حمل گردد؛ اعم از اين‌كه آن امر ذاتى جنس باشد يا فصل، مانند اين‌كه گفته شود «انسان حيوان است» ؛ حمل حيوان بر انسان بدون ترديد يك حمل ذاتى است؛ همان‌گونه كه حمل ناطق بر انسان نيز يك حمل ذاتى خواهد بود.

٣. مورد سوم از موارد ضروريه ذاتيه جايى است كه يكى از لوازم ماهيت بر آن حمل گردد؛ مانند اين‌كه گفته شود «عدد چهار هميشه زوج است» . زوجيت نسبت به عدد چهار اگرچه يك معنى عرضى است، ولى چون لازم ماهيت است، حمل آن بر ماهيت ضرورت دارد و در نتيجه يكى از موارد قضيۀ ضروريۀ ذاتيه به شمار مى‌آيد.

همۀ موارد سه‌گانه كه در باب قضيۀ ضروريۀ ذاتيه به ترتيب ذكر آنها رفت، در يك قيد با يكديگر مشترك مى‌باشند؛ و آن عبارت است از اين‌كه معنى ضرورت در همۀ اين موارد هنگامى صادق است كه ذات موضوع در قضيه موجود باشد؛ زيرا اگر قيد وجود