آنان مى‌گويند، اعتبار هرگونه تجربه و آزمايش براساس قانون عليت استوار مى‌باشد؛ زيرا اگر شخص آزمايشگر به اصل قانون عليت اعتقاد نداشته باشد، هرگز نمى‌تواند از انجام آزمايش خويش انتظار نتيجه داشته باشد؛ و اين بدان جهت است كه بين آزمايش و نتيجۀ آن همواره يك نوع ارتباط عليت و معلوليت برقرار است. اصل اعتقاد به وجود ارتباط بين آزمايش و نتيجۀ آن است كه منشأ هرگونه اقدام و كوشش در اين باب مى‌گردد.

به اين ترتيب مى‌توان گفت اساس هرگونه اقدام و فعلى كه از روى خرد انجام پذيرد، چيزى جز اعتقاد راسخ به قانون عليت نمى‌باشد.

جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه تجربه و استقراء منشأ پيدايش بسيارى از ادراكات در انسان مى‌باشند. ولى اين نكته را نيز نبايد فراموش كرد كه تأثير تجربه و استقراء در پيدايش برخى ادراكات فقط به نحو اعداد است نه به نحو توليد. معنى اين سخن آن است كه انسان مى‌تواند به كمك تجربه و استقراء به برخى از قوانين عقلى دست يابد؛ ولى تأثير تجربه و استقراء به هيچ‌وجه بيش از اين نيست كه نفس ناطقه را براى ادراك كليات و قوانين عقلى آماده مى‌سازد. پس از اين‌كه نفس ناطقه جهت ادراك كليات آمادگى لازم را پيدا كرد، حقايق كليه از درون آن آشكار خواهند شد.

شيخ الرّئيس ابو على سينا از جملۀ كسانى است كه تجربيات را از امور بديهى به شمار آورده و معتقد است كه نفس ناطقۀ انسان بدون هيچ واسطۀ ديگر نتيجۀ آزمايش‌ها را مى‌پذيرد و تجربيات را تصديق مى‌كند. در عين حال وى معتقد است كه تجربه و آزمايش اگرچه از طريق حس انجام مى‌گيرد، ولى پيوسته به كمك يك قياس مورد تصديق واقع مى‌شود. اشتراك حس و قياس در امر تجربه به اين ترتيب است كه گفته مى‌شود مشاهدۀ مكرر تأثير يك شىء بر روى شىء ديگر منشأ پيدايش نوعى تكرار در ادراك مى‌گردد.

تكرار منظم ادراك به انضمام يك قياس، منشأ تصديق و پيدايش تجربه خواهد بود.

صورت قياس در باب تجربه به اين ترتيب است كه گفته مى‌شود اگر تأثير شىء، مثلا «الف» بر روى «ب» ، از طريق تصادف يا اتفاق انجام مى‌گرفت، هرگز نمى‌توانست به‌طور منظم تكرار گردد. به اين ترتيب هنگامى كه تأثير «الف» بر روى «ب» به‌طور منظم تكرار مى‌شود، رابطۀ كلى بين اين دو پديده مورد تصديق واقع مى‌گردد، و اين همان چيزى است كه در جهان ادراك آن را تجربه مى‌خوانند. بنابراين يك تجربۀ معتبر، پيوسته با نوعى ادراك حاصل از قياس توأم و همراه است.