-عليه السّلام-قتال كرد با آنان كه با او قتال كردندى،[و رها كرد] [١]ى آنان را كه با او قتال نكردندى تا آنگه كه [٢]اين آيت فرود آمد كه: وَ قٰاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمٰا يُقٰاتِلُونَكُمْ كَافَّةً [٣]...،اين آيت[منسوخ شد] [٤]بدان.و معنى وَ لاٰ تَعْتَدُوا ،بر اين قول آن باشد كه:ابتدا مكنى به قتال آن‌كس كه با شما قتال نكند،و ناگاه به سر [٥]ايشان [مشوى پيش] [٦]ازآن‌كه ايشان را با اسلام دعوت كنى.

و بعضى دگر از مفسّران گفتند:آيت محكم است و از احكام او هيچ منسوخ [نيست،و آن‌كه ] [٧]خداى تعالى گويد در اين آيت:كارزار كنى با آنان كه با شما كارزار كنند،منع نكند از وجوب قتال آنان كه با ما قتال[٢٣٦-ر]نكنند،براى آن‌كه اين دليل الخطاب باشد،و آن معتمد نيست-چنان كه بيان كرديم.امّا قوله: وَ لاٰ تَعْتَدُوا ،بر اين قول آن است كه:تعدّى مكنى [٨]از آنچه مشروع است در باب جهاد،و زنان و كودكان و پيران ضعيف را مكشى،و آن را كه به صلح دست به شما دهد و دست به شما دراز كند [٩]،كه اگر نه چنين كنى تعدّى كرده باشى،و اين قول عبد اللّٰه عبّاس است و مجاهد.

يحيى بن عامر گفت:به عمر عبد العزيز نوشتم و سؤال كردم او را از اين آيت،او بنوشت در جواب كه:نهى [١٠]از زنان و كودكان است و آنان كه حرب نكنند با مسلمانان از جمله كافران.

حسن بصرى گفت: وَ لاٰ تَعْتَدُوا ،مراد نهى از جمله قبايح و منهيّات است.بهرى دگر گفتند:«اعتدا»ترك قتال است،يعنى قتال كنى كه اگر نكنى معتدى و ظالم باشى.

بريده أسلمىّ روايت كند كه:چون رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-سريّتى را به غزاى فرستادى،بر ايشان اميرى كردى و او را وصيّت كردى به تقوا و ترس‌كارى [١١]در [١٢]خاصّه

[٧] [٤] [١] .اساس:افتادگى دارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٢] .آج،لب،فق:تا آن‌كه.

[٣] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ٣٦.

[٥] .دب:بسر.

[٦] .مج،وز،آج،لب،فق:پس.

[٨] .آج،لب،فق،مب،مر:مكنيد.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:دراز نكند.

[١٠] .آج،لب،فق،مب+آيت.

[١١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:و به رستگارى.

[١٢] .آج،لب،فق،مب،مر:و در.