روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٤ - ترجمه

مقدار تحليل سوگند في قوله: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ أَجْمَعِينَ [١].و گفته‌اند:كنايت است عن قلّة مكثه فى النّار.گفتند:يا رسول‌اللّٰه!و اگر دو باشند [٢]؟گفت:و اگر دو باشند.تا راوى خبر گويد كه:گمان چنين است كه اگر گفتندى اگر يكى باشد؟هم بگفتى كه:اگر يكى باشد اين حكم حاصل بود.

عطا گفت:مراد آن است كه به نزديك خلوت نام خداى برند.مجاهد گفت:مراد آن است كه عند خلوت ذكر خداى كنند تا خداى تعالى فرزند صالح دهد بحسب مصلحت.عبد اللّٰه عبّاس گفت كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-گفت:هركه او عند خلوت با حلالش بگويد:

بسم الله اللهم جنبني [٣]الشيطان و جنب الشيطان ما رزقتنا ،اگر فرزندى باشد ايشان را،شيطان به او مضرّت نكند.

و در اخبار ما آمده است كه:چون مرد با حلال خود دخول كند،مستحب آن است كه بر وضو باشد و دو ركعت نماز كند،و او را نيز فرمايد تا دو ركعت نماز كند.

آنگه چون زن را پيش آورند [٤]دست راست بر پيشانى او نهد و بگويد:

اللّهم على كتابك تزوّجتها و على امانتك اخذتها و بكلماتك استحللت فرجها،فان قضيت لي في رحمها نسبا فاجعله مسلما سويّا،و لا تجعله شرك شيطان.

سدّى و كلبي گفتند:مراد خير و عمل صالح است،دليلش سياق آيت من قوله:

وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاٰقُوهُ ،و حمل او كردن بر عموم اولى‌تر [٥]بود تا جامع بود فوايد را.

ابن كيسان گفت:معنى آن است كه آنچه خداى تعالى شما را فرموده است تقديم كنى آن را،و آنچه حلال كرده است شما را يا حرام كرده است بر شما امتثال كنى.

وَ اتَّقُوا اللّٰهَ :و از خداى بترسى در جميع احوالتان در آنچه امر كرد و نهى كرد شما را،و معنى آن‌كه:اتّقوا اللّٰه [٦]،از معاصى خداى بپرخيزى [٧].