«و يهلك»،به رفع بر آنكه [١]«واو»عطف نباشد و استيناف باشد،على تقدير:و هو يهلك الحرث و النّسل.و عرب هرچه كشت بود آن را حرث[٢٦٢-ر]خوانند.و «نسل»،بچّه همه چيز باشد،و اشتقاقه من نسل اذا سقط.

و مجاهد گفت:چون والى ظلم كند،خداى تعالى به شومى ظلم او باران [٢]آسمان بازگيرد تا حرث و نسل هلاك شود.

سعيد بن المسيّب گفت:قطع الدّرهم من الفساد فى الارض،زر و درم درست بريدن از جمله فساد است در زمين.

در اهلاك حرث و نسل خلاف كردند.بعضى گفتند:تولّاى اهلاك و مباشرت آن كردند [٣]به نفس خود،و اين قول عامّه مفسّران است،و ظاهرتر [٤]اين است،و قول مجاهد آن است كه:در زمين ظلم آشكارا كردند تا خداى تعالى زرع و نسل هلاك كرد.

وَ اللّٰهُ لاٰ يُحِبُّ الْفَسٰادَ ،كه خداى تعالى فساد دوست ندارد،و آيت دليل است بر بطلان مذهب مجبّره براى آن‌كه محبّت ارادت بود على بعض الوجوه،و محال بود كه مريدش باشد و محبّش نباشد،دليل مى‌كند آيت [٥]كه خداى تعالى هيچ معصيت را مريد نبود،براى آن‌كه فساد اسمى است جامع و جمله معاصى را،و«لام»استغراق جنس راست.

قتاده روايت كرد از عطا كه عطا گفت:مردى نام او علاء بن منبّه احرام گرفت در پيرهنى دوخته،رسول-عليه السّلام-فرمود او را كه:پيرهن [٦]بكن،قتاده گفت:ما شنيديم كه پيغامبر-عليه السّلام-بفرمود تا آن پيرهن [٧]در او [٨]دريدند،گفت:حاشا انّ اللّٰه لا يحبّ الفساد.

صحابه رسول و تابعين [٩]چنين بودند كه به رسول خداى و به خداى گمان چنين

[١] .دب:براى.

[٢] .همۀ نسخه بدلها+از.

[٣] .آج،لب،مب:كردن.

[٤] .مج،وز،دب،آج،لب،فق:بر.

[٥] .دب:آيۀ دليل مى‌كند،مر:آيۀ دليل است.

[٦] .مج،وز،فق،مب،مر:پيراهن،دب:پيرهن بكش.

[٧] .مج،وز:پيراهن.

[٨] .آج،لب،فق،مر:در تن او.

[٩] .آج،لب،فق،مب،مر:تابعش.