روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٢ - ترجمه

و كأنّهنّ ربابة و كأنّه يسر يفيض على القداح و يصدع
و اصل كلمه من فاض [١]الماء و افضته انا،آب ريخته شد و من بريختم آن را،و اين در جاى مبالغه به كار دارند،براى آن‌كه چنان كه آب در جاى جمع كرده باشند،آنگه مجموع آن بريزند،آن به دفع و قوّت خويش ريخته شود،همچنين اين جا پنداريى [٢]كه سيرى [٣]مدّخر بوده است اين جا مبتذل [٤]مى‌شود.و افاضت را به ايضاع و اسراع تفسير دادند،و اصل اين است كه گفته شد.

امّا«عرفات»جمع عرفه باشد،مثل درجه و درجات و دركه و دركات.

آنگه اين اسم را جمع [٥]بگرفتند و بر موضعى نهادند،چنان كه گفتند:ثوب اخلاق و أسمال و أرض سباسب.اين اسماء وحدان را به لفظ جمع وصف كردند [٢٥١-ر]و براى آن صرف كردند او را با آن‌كه دو سبب در او حاصل است از:

علميّت و تأنيث.و اگر گويند:سبب سه است.يكى ديگر جمع است،جواب آن است كه:نه جمع و نه تأنيث هيچ دو [٦]نه آن است كه منع صرف كند براى آن‌كه آن جمع بر مفاعيل و مفاعل بايد [٧]،و تأنيث بر فعلا و فعله باشد،چون حمراء [٨]و صحراء و حمزه و طلحه.

امّا چون اين اسم را جمع كند [٩]،چون:مسلمات و مؤمنات [١٠]،اين بنا منع صرف نكند،پس پندارى كه بر اصل خود بمانده است به مثابت آن‌كه پيش ازآن‌كه بر اين بقعه نهادند [١١]،چون چنين باشد اسم بماند بر يك سبب،و يك سبب منع صرف نكند.

مفسّران خلاف كردند در آن‌كه اين جايگاه را چرا عرفات خواندند،و اين روز را عرفه!