قوله تعالى: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ،ابن ابي اسحاق در شاذّ«حجّ» [٤]خواند به كسر«حا»در جمله قرآن،و اين لغت تميم است،و قيس عيلان و طلحة بن مصرّف اين جا و در آل عمران به كسر خواندند و در باقى قرآن به فتح.و ابو جعفر و حمزه و كسائى و عاصم به روايت حفص در آل عمران به كسر خواندند و در همۀ قرآن به فتح، و جمله قرّاء در همۀ قرآن به فتح«حا» [٥]خوانند،و آن [٦]لغت اهل حجاز است.

كسائى گفت:هر [٧]دو لغت است و ميانشان فرقى نيست،كرطل و رطل و كسر البيت و كسره.ابو معاذ گفت:«حجّ»به فتح مصدر باشد و به كسر اسم،چنان كه قسم و قسم،و سقى و سقى،و شرب و شرب،و در مصحف عبد اللّٰه چنين است كه:و أتمّوا الحجّ و العمرة الى البيت للّٰه [٨]،و شعبى خواند:و أتمّوا الحجّ و العمرة للّٰه، به رفع«عمره»على الابتداء.

بدان كه«حجّ»در لغت قصد باشد،و در شرع قصدى باشد مخصوص در وقتى مخصوص به جاى مخصوص بر اداى مناسكى مشروع،و اين از جمله اسماء مخصوصه [٩]است،و از [١٠]ميان مسلمانان خلافى نيست در وجوب حجّ،امّا در وجوب عمره خلاف كردند:

مذهب ما و مذهب شافعى بر قول جديد [١١]او،و [١٢]سفيان ثورى[٢٤١-ر]و [١٣]سفيان عيينه و احمد و اسحاق و عطا و قتاده آن است كه واجب است،و در صحابه مذهب

[١] .آج،لب،فق:از.

[٢] .مج،وز،آج،لب،فق:ايستد.

[٣] .مج،وز،آج،لب،فق،مب،مر+اين هشت آيت است.

[٤] .مب:بحج.

[٥] .كذا:در اساس و دب،ديگر نسخه بدلها عبارت:«و جمله قرّاء در همۀ قرآن به فتح«حا»را ندارند.

[٦] .وز،آج،لب،فق،مب،مر:اين.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:اين.

[٨] .مج،وز،دب،مب:الى بيت اللّٰه.

[٩] .مج،وز:مخصوص.

[١٠] .فق،مب:و در.

[١١] .همۀ نسخه بدلها:حديث.

[١٢] .مر+حديث.

[١٣] .همۀ نسخه بدلها+قرّاء.