روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٥٣ - ترجمه

لفظ امر است و مراد اباحت،چنان كه گفت: وَ إِذٰا حَلَلْتُمْ فَاصْطٰادُوا [١]...،و قوله:

فَإِذٰا قُضِيَتِ الصَّلاٰةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ [٢] ...،و اين نيز كنايت است از جماع براى آن‌كه بشره هريكى از ايشان مماسّ بود بشره صاحبش را.و«بشر» [٣]بيرون پوست مردم باشد.

وَ ابْتَغُوا مٰا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ ،و طلب كنى آنچه خداى نوشته است شما را.و «بغى»طلب باشد،يقال:بغى الشّىء بغيا،و البغاء الزّناء،و البغى الطّلب لما ليس لك،و از اين جا [٤]خروج را بر امام حق بغى خواند [٥].و ابتغاء،افتعال باشد از اين بنا.

بيشتر مفسّران گفتند:مراد فرزند است،يعنى غرض نبايد [٦]كه قضاى شهوت بود [٧]، بايد كه غرض تناسل بود.

ابن زيد گفت:ما احلّ اللّٰه لكم من الجماع،قتاده گفت:ما رخّص اللّٰه لكم فيه،يعنى آنچه خداى رخصت داد شما را در آن.معاذ جبل گفت:يعنى شب قدر [٨]، و آنچه به ظاهر آيت لايق است قول آن‌كس است كه گفت:مراد طلب فرزند است، و رسول-عليه السّلام-گفت:

تناكحوا تكثروا فانّي أباهي بكم الامم يوم القيامة حتّى [٩]بالسّقط.

و انس مالك روايت كند كه زنى [١٠]نام او حولاء-و او زنى بود عطّاره-يك روز در نزديك عائشه آمد،گفت:يا أمّ المؤمنين!بدان كه من زن مردى‌ام،هر شب كه او درآيد [١١]من خويشتن [١٢]بيارايم و معطّر كنم بمانند آن شب كه مرا پيش او بردند،و به وقت خفتن به بستر او در شوم،و او روى از من بگرداند،و من [١٣]براى خداى روى از او بنگردانم و تحمّل كنم،گمان من چنان است كه او را با من خوش نيست [١٤]،مرا