روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٩٠

اينان باجماع [١]پيغمبر [٢]ما بهتر است و فاضل‌تر،و از او فرود ابراهيم-عليه السّلام-و على ما جاء فى الاخبار-و ما را به تفصيل اين،راه نباشد،براى آن‌كه تفضيل مكلّفان بهرى بر بهرى به زيادت ثواب باشد به نزديك خداى تعالى،بيانش قوله تعالى: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ أَتْقٰاكُمْ [٣]...،دگر به زيادت علم باشد،لقوله تعالى: وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجٰاتٍ [٤]،و قوله: قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ [٥]،براى آن‌كه ما را از روى عقل طريقى نيست،جز به سمع ندانيم.

وَ آتَيْنٰا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰاتِ ،و ما عيسى مريم را بيّنات داديم،يعنى معجزات و دلالات از احياء موتى و إبراء اكمه و ابرص،و جز آن از معجزات او.

وَ أَيَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ،خلاف كردند در او.بعضى گفتند:مراد جبريل است كه [٦]روح نام جبريل است،و القدس هو اللّٰه،اضافه او با خود كرد:كعبد اللّٰه و رسول اللّٰه و بيت اللّٰه،اين قول حسن بصرى است.

عبد اللّٰه عبّاس گفت:«روح القدس»آن نام بود كه[او] [٧]به آن احياء موتى كردى چون او خداى را به آن نام بخواند[ى] [٨]،خداى تعالى مرده زنده كردى به دست او،به دعاى او،به معجزه او.

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ،و اگر خواستى خداى قتال نكردندى با يكديگر از پس اين پيغمبران [٩]،يعنى از پس آمدن ايشان به آيات و معجزات.آنگه بيان كرد كه:مراد به«بعدهم»نه ظرف است و نه جهت است،مراد آيات و دلالات و بيّنات است،بقوله: مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَيِّنٰاتُ ،و اين مشيّت الجا [١٠]باشد كه خداى تعالى خبر مى‌دهد ازآن‌كه كافران و عاصيان به اين نافرمانى كه مى‌كنند از اعجاز من نمى‌كنند،و من از منع ايشان عاجز نه‌ام [١١]،چه اگر خواهم [١٢]ايشان را به قهر منع كنم و