روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤٤ - ترجمه

به اين از بخل و به آن از سخا،و ابو تمّام مى‌گويد در اين معنى:

تعوّد بسط الكفّ حتّى لو انّه ثناها لقبض لم تجبه انا مله
و بعضى مفسّران گفتند:مراد احيا و اماتت است.«يقبض»مراد قبض روح است،و«يبسط» [١]مراد بسط عمر،و گفته‌اند مراد آن است كه: وَ اللّٰهُ يَقْبِضُ ،اى يقبض [٢]الصّدقة،خداى صدقه بستاند و يبسط الخلف،و عوض بگسترد يعنى فراخ دهد و بسيار.

و بعضى دگر [٣]گفتند:مراد قبض [٤]دلها و بسط آن است،براى آن‌كه دادن و ندادن به دل تعلّق دارد.آن را كه خداى خواهد،توفيق دهد تا دلش گشاده و فراخ شود به دادن،و قبض كند دل آن‌كس كه خواهد تا بخل و امساك كند.و مراد از آيت آن بود كه:ازمّة القلوب بيد اللّٰه،زمامهاى دلها به دست مشيّت خداست،چنان كه خواهد گرداند[٣٢٥-پ]كه مقلّب القلوب اوست.

وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ،و مرجع و مآب با خداست،با او برند شما را تا جزا دهد هركسى [٥]را بر وفق عملش.و قتاده گفت:«ها»راجع است با خاك،كناية عن غير مذكور،يعنى با خاك برند شما را،چنان كه: مِنْهٰا خَلَقْنٰاكُمْ وَ فِيهٰا نُعِيدُكُمْ [٦].

و راوى خبر گويد [٧]:چون اين آيت فرود آمد،مردى بود در صحابه رسول-نام او ابو الدّحداح-بيامد و رسول را گفت:يا رسول‌اللّٰه!خداى از ما قرض مى‌خواهد،و او از ما بى‌نياز است!گفت:بلى،مى‌خواهد تا شما را به بهشت برد.

گفت:يا رسول‌اللّٰه!اگر من قرضى [٨]دهم به خداى-عزّ و جلّ-تو ضمان كنى براى من بهشت؟گفت:آرى،هركه او صدقه‌اى [٩]بدهد،مانند آنش در بهشت بدهند.گفت:يا رسول‌اللّٰه!و اهل من-امّ الدّحداح-با من باشد؟گفت:آرى.و گفت:اين دخترك خرد من دحداحة با من باشد؟گفت:آرى.گفت:دست به من