تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٦٣ - تفسير ابيات

براى استشمام همين عطر الهى بود كه پيامبر ما در پندهاى خود فرمود : « نور ديده گانم در نماز است » .
[ شما خواهيد گفت : استشمام بود كه از خواص بينى است چه ارتباطى به چشم دارد كه از گفتهء پيغمبر اكرم استشهاد مى كنيد ؟ ] پاسخ شما خيلى واضح است ، شما مگر نمى دانيد : وقتى كه روح انسانى به يك نقطه متمركز شد تمام حواس را متحد ساخته و در راه وصول به آن نقطه استخدام مى كند ؟ از آن طرف منشأ حقيقى فعاليت همهء حواس يك چيز است و آن حيات يا روح است ، لذا نيرومندى يكى از آن حواس باعث نيرومندى حواس ديگر مى باشد و هر كدام از آنها به منزلهء ساقى [ يا كمكى ] براى ديگرى است . بينايى چشم باعث افزايش عشق و عشق موجب افزايش صدق و صفا در دل آدمى گشته و همان صدق و صفا موجب بيدارى همهء حواس مى گردد ، در اين موقع ذوق روانى مونس تمام حواس شما را مى گردد .
[ در دفتر سوم بحث مشروحى در بارهء حس و حواس و محسوس و محسوسات از نظر جلال الدين مطرح خواهيم كرد . ]