تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٠ - آيا ما دو معبد داريم معبد مجازى و معبد حقيقى ؟

مسجد مى باشد .
هوگو از اين حقيقت غافل نيست كه معابدى را كه بشر براى نظاره به بىنهايت ساخته است ، از آن جهت كه گاهى وسيلهء سود جويى آدميان ، بلكه بنا به اخبار قرآن مجيد : مسجد ضرار واقع مى گردد ، قيافهء زشت به معبد مى دهد ، ولى اين مسئله دليل آن نيست كه جلال الدين به طور عموم بگويد :


((٣١١٠)) آن مجاز است اين حقيقت اى خران نيست مسجد جز درون سروران
جلال الدين مى تواند مطابق وجدان و منطق اسلامى چنين بگويد :
اگر معبد آن مسجد است كه :
« أُسِّسَ عَلَى اَلتَّقْوى ٩ : ١٠٨ . . . » (١) ( بنيانش بر تقواى الهى استوار است ) .
اگر معبدى است كه مانند يك دستگاه بصرى براى نظاره به بىنهايت نصب شده است .
اگر معبدى است كه تمام مشخصات و خصوصيات نيرومند و ناتوان و سياه و سفيد و كوچك و بزرگ و دانا و نادان در آن جا لغو مى شود و مى ريزد و دردها و درمانهاى خود را بميان مى گذارند و آن گاه به منزلهء يك روح شكوفان رهسپار پيشگاه الهى مى شوند ، چنين معبد عين حقيقت است نه مجاز ، اين معبد عين پيشگاه الهى است نه يك ساختمان تيره و تاريكى كه از چند آجر و مشتى گل بنا شده باشد .
چنان كه درون مردان الهى هم آن گاه كه خالى از بت پرستى و خود ستايى و هوى و هوس است ، گوشه‌اى است از بارگاه جلال و جمال الهى ، نه يك مركز اوهام و خيالات و نه يك راه محدود و تاريك به سوى خدا .
اين معبد است كه ما آدميان را به سوى مربيان الهى رهنمون مى گردد ، آن درون پاك مربيان الهى است كه ما را به معابد حقيقى رهنمون مى شود .

(١) سوره توبه ، آيهء ١٠٨ . .