تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٣٢ - وحدت اديان و اختلاف اديان

اختلافات موجوده در اديان مربوط به عوامل ثانوى است كه در اين مبحث تا حدودى مورد بررسى قرار خواهد گرفت . بنا بر اين ما دو مسئله را بايستى مطرح كنيم :
وحدت اديان و اختلاف اديان اما در بارهء وحدت اديان ، چنان كه در بالا به طور اختصار اشاره كرديم : چيزى كه مورد اتحاد تمام اديان است ، مبدأ و مسير و مقصد انسانها است . پيش از آن كه آيات قرآنى را مورد بررسى قرار بدهيم ، يك نظر اجمالى به وضع عمومى بشر در گذرگاه تاريخ در بارهء رابطهء او با ما وراى طبيعت مى اندازيم :
از قديمى ترين تواريخ انسانى ، توجه به يك موجود با عظمت كه در ما فوق محسوسات وجود دارد كاملًا مشاهده مى شود . براى اثبات اين حقيقت مى توان دلايل و شواهد قابل اطمينان از مجموع سر گذشت بشرى پيدا كرد .
چند جملهء ذيل را از اليوت اسميت دانشمند و طبيعى دان معروف متذكر مى شويم ، اين چند جمله مى تواند وضع عمومى انسانها را از قديمى ترين دوران زندگانى بشرى تا امروز در بارهء توجه به ما وراى طبيعت باز گو كند :
« من جزيرهء بودنيو را مثال زدم براى اين بود كه با روشنايى كامل آشكار كنم كه براى مردم همواره يك اعتقاد ثابت در سلطهء نيروهاى غيبى در تمام شئون دنيوى سيطره داشته است ، اعتقاد به سلطهء قواى غيبى قاعدهء كلى بدون استثناء در تمام شئون حيات بوده است ، تا امروز هم اكثريت فوق العاده بزرگ از مردم ، تسليم به سلطهء عوامل ما وراى طبيعى هستند ، هيچ يك از اديان از عناصر ما وراى طبيعى خالى نمى باشد . » [١] آن چه كه در عبارت فوق ديده مى شود : توجه انسانها به ما وراى طبيعت و تأثير آن در مسير زندگانى شان مى باشد . البته براى اثبات آن كه همهء انسانها متوجه خداى

[١] تاريخ عالم نشريهء جون هامرتون ، ج ١ ، چاپ دوم ، ص ٣٦٥ . .