تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٦١ - تفسير ابيات

٢ - قضيهء غير مطابق با واقع ، با اعتقاد گوينده به اين كه قضيه مطابق واقع نيست .
٣ - قضيهء مطابق واقع ، بدون اعتقاد گوينده به اين كه قضيه مطابق واقع است .
٤ - قضيهء غير مطابق واقع ، بدون اعتقاد گوينده به اين كه قضيه مطابق واقع نيست .
٥ - قضيه‌اى كه گوينده اعتقاد دارد كه مطابق واقع است ، ولى قضيه مطابق واقع نيست .
٦ - قضيه‌اى كه گوينده اعتقاد دارد كه مطابق واقع نيست ، ولى قضيه مطابق واقع است .
نوع اول از قضايا راست و نوع دوم دروغ و چهار نوع ديگر نه راست است و نه دروغ . » [١] براى توضيح تعريف صدق و كذب مى گوييم :
از يك نظر قضايا بر دو قسم است :
١ - قضاياى لفظى .
٢ - قضاياى غير لفظى .
١ - قضاياى لفظى - همان قضايا هستند كه در تمام شئون زندگى به كار مى بريم و يك اسناد كامل را ميان دو شىء به زبان مى آوريم يا مى نويسيم ، يا اشاره‌اى انجام مى دهيم كه اسناد كامل ميان دو شىء را قابل فهم مى سازد . مانند اين كه مى گوييم : قلم براى نوشتن است ، برادر من آدم با عاطفه‌اى است ، يا اين قضيه را مى نويسيم و يا با اشاره مى فهمانيم .
٢ - قضاياى غير لفظى - فعاليتهاى ذهنى سه قسم اساسى دارد :
قسم اول - مفردات و واحدهاى گسيخته ، مانند تصور دايره ، تجسيم يك منظره ، احساس و دريافت ترشى و شيرينى و بوهاى بعضى از مواد . . .

[١] مطول ( شرح تلخيص مفتاح ) مسعود بن عمر تفتازانى ص ٣٣ . .