تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٤ - اقامه دليل بر ضمان مقبوض بعقد فاسد

صورت تلف موظّف است بدل يعنى مثل يا قيمتش را باو مسترد دارد.

خدشه در دلالت حديث‌

برخى از فقهاء در دلالت حديث مذكور خدشه كرده و گفته‌اند:

كلمه « على » در « على اليد» ظاهرا بر حكم تكليفى دلالت دارد يعنى بر صاحب يد واجب است مال مقبوض را بصاحبش ردّ كند امّا اينكه بتوان از آن حكم وضعى يعنى ضمان را استفاده كرد ابدا حديث بر آن دلالت ندارد.

جواب از خدشه مذكور

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

خدشه مذكور ضعيف و غير قابل اعتماد است زيرا اينكه گفته شد ظاهر « على اليد» بر حكم تكليفى دلالت دارد نه حكم وضعى، بايد بگوئيم:

اينكلام زمانى صحيح است كه ظرف يعنى « على اليد» به فعل مكلّف نسبت داده شود چنانچه در آيه شريفه: للّه على النّاس حجّ البيت‌ الخ چنين است فلذا در اين آيه و امثال آن حكم مستفاد، حكم تكليفى است.

ولى اگر ظرف را به مالى از اموال منتسب دانستند نظير حديث مذكور و يا مانند: عليه دين، در چنين فرضى لفظ « على » براى مجرّد استقرار مال در عهده مى‌باشد اعمّ از آنكه مال عين بوده يا دين باشد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

و از اين شرح و توضيحى كه داديم بخوبى مى‌توان استفاده كرد كه استدلال جهت ضامن بودن طفل صغير بلكه مجنون به حديث مزبور صحيح است مشروط باينكه يد ايندو ضعيف نبوده و بواسطه عدم قوّه تمييز يا شعور همچون آلت محسوب نشوند.

دليل ديگر

دليل ديگر بر حكم مذكور فرموده امام عليه السّلام است: