مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٨٦ - اِنسان

تحمل الانثى فى بطنها» خ ١٨٢، ٢٦١، خدا عالم است به محّل افتادن قطره باران و قرارگاه آن، و مى‌داند راهى را كه مورچه ريز در آن رفته و كشيده شده است و مى‌داند چقدر طعام به پشه ريز كافى است، و هر ماده در شكمش چه حملى دارد.

اُنْس:

الفت. اين لفظ به صورت مصدر در نهج نيامده و همه به صيغه تفضيل و فعل و اسم فاعل به كار رفته است امام صلوات الله عليه خطاب به حق تعالى عرضه داشته است: «اللهم انكّ آنس الآنسين لاوليائك... ان او حشتهم الغربة آنسهم ذكرك» خ ٢٢٧، ٣٤٩، خدايا تو انيسترين انيسان هستى براى دوستانت، اگر غربت آنها را به وحشت اندازد، ياد تو با آنها الفت و انس مى‌گيرد.

و درباره اموات فرموده: «جيران لا يتأّنسون و احبّاء لا يتزاورون بليت بينهم عرا التعارف» خ ٢٢١، ٣٣٩ «تأنّس» از باب تفعّل انس گرفتن است يعنى همسايگانند ولى با هم انس نمى‌گيرند، دوستانند ولى يكديگر را زيارت نمى‌كنند دستگيره‌هاى آشنائى ميانشان كهنه شده است.

ايناس:

به ألفت آوردن، در رابطه با دنيا فرموده: «فأن صاحبها كلّما اطمأنّ فيها الى... ايناس ازالته عنه الى ايحاش و السلام» نامه ٦٨، ٤٥٨

اِنس:

(بكسر اول) بشر، خلاف جنّ، اين لفظ همه‌اش چهار بار در «نهج» يافته است، در رابطه با خداوند فرموده: «انّه لبكلّ مكان و فى كل حين و اوان و مع كل انس و جان» خ ١٩٥، ٣٠٩، او در هر جا هست، و در هر زمان و وقت و با هر انسان و جنّ هست و درباره ارسال رسل فرموده: «و بعث الى الجنّ و الانس رسله» خ ١٨٣، ٢٦٥ بهتر است بدانيم كه اين كلمه در «نهج» پيوسته توأم با جنّ و جان آمده است.

اِنسان:

اين لفظ دوازده بار در كلام امام ٧ يافته است. و يكبار «اناس» و يكبار «اناسّى» كه هر دو جمع انسانند ديده مى‌شود.

در قاموس قرآن كلمه انسان و بشر را مشروحا گفته‌ايم، هر وقت به آدمى بشر گفته شود مراد جسد ظاهرى اوست و هر وقت انسان اطلاق شود منظور باطن و نهاد و كمالات و عواطف و استعدادات اوست.

چنانكه درباره فسّاق فرموده: «فالصّورة صورة انسان و القلب قلب حيوان... و