مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٦٨ - عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)
جز خدا كسى را نبيند و به غير او توجه نكند و كمال اخلاص آنستكه او را واحد محض بداند و كثرت و تركيب را از او نفى كند و صفات او را عين ذات بداند، زيرا هر صفت حاكى است كه آن غير از موصوف است و بالعكس مراد امام صلوات اللّه عليه آنستكه صفات خدا عين ذات خداست، اللّه و علم مطلق، و اللّه و قدرت مطلق يكى است.
اين سخن همان مسئلۀ توحيد صفات است، به عبارت ديگر توحيد صفات به معنى نفى هر گونه كثرت و تركيب از خود ذات است، ذات خداوند در عين اينكه باوصاف كماليۀ جمال و جلال متصّف است داراى جنبههاى مختلف عينى نيست ذات خدا با هر يك از صفاتش متحد و عين هم است، و هر يك از صفات با صفت ديگر عينيت دارد، صفات افعال در واقع به صفات ذات برميگردد، و صفات ذات نيز، عين ذات است، توحيد صفات از اصول معارف اسلامى و از عاليترين و پر ارجترين انديشه بشرى است كه صفات حق تعالى محال است با ذات غيريّت داشته باشد و گرنه، لازمهاش محدوديّت ذات و آن در ذات نامتناهى محال است.
اين كلام اولين بار از زبان حضرت ولى ذو الجلال بگوشها رسيده است بايد دانست منظور امام ٧ آن نيست كه خدا اصلا صفت ندارد بلكه منظور نفى صفتى است كه زائد بر ذات باشد و گرنه در اول خطبه در اثبات صفات فرموده:
«الذى ليس لصفته حدّ محدود».
ناگفته نماند: در قرآن مجيد كلمۀ «صفت - صفات» در رابطه با خدا نيامده، بلكه فقط «اسماء» به كار رفته است «وَ لِلّٰهِ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ فَادْعُوهُ بِهٰا» اعراف: ۱۸، «قُلِ ادْعُوا اللّٰهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمٰنَ أَيًّا مٰا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ» اسراء: ۱۱۰، بگوئيد: اللّه يا بگوئيد: رحمن، رحيم، عليم، قدير، وهاب و امثال آن. يعنى: ميان اللّه و اين اسماء عينيّت هست و غيرّيت نيست، اللّه بگوئى يا رحمان با همه يك ذات واحد و بسيط را خواندهاى، راه قرآن كاملا طبيعىتر است، ابهامى كه در لفظ «صفت» است در «اسم» مطلقا وجود ندارد.