مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ١٨٢ - ثبط

تثبت على جوانب المزلق» نامه ٤٥، ٤١٧، «اروضها: ذليل مى‌كنم او را، «مزلق»: لغزشگاه.

«اثبات و تثبيت» متعدى است از همان معنى «استثبات» طلب استقرار و دوام است كه فقط يكبار آمده است درباره عبرت فرموده: «ذهبوا فى الارض ضلالا و ذهبتم فى اعقابهم جهالا تطؤون فى هامهم و تستثبتون فى اجسادهم» خ ٢٢١، ٣٣٨. آنها در زمين رفته و گم شدند شما در پى آنها نادان رفتيد، سرهاى آنها را زير پا مى‌گذاريد و روى سرهايشان راه مى‌رويد و در روى اجسادشان مى‌خواهيد ستونها و امثال آن بر پا داريد، در نسخه صبحى صالح «تستنبتون» از نبات آمده است از اين ماده ٢٦ مورد در «نهج» آمده است.

ثبج

(بر وزن شرف) وسط. بالاى شى. معظم شى. ما بين گردن و پشت. اين كلمه فقط دو بار در «نهج» آمده است در جنگ صفين با اشاره به چادر معاويه به اصحابش فرمود: «و عليكم بهذا السواد الاعظم و الرواق المطنّب فاضربوا ثبجه فان الشيطان كامن فى كسره» خ ٦٦، ٩٧ در نظر آوريد اين سواد اعظم (مردم شام) را و اين خيمه طنابدار معاويه را، از وسط آن خيمه بزنيد كه شيطان در پائين آن موضع گرفته است. «كسر» بكسر اول قسمت پائين خيمه است. و در رابطه با خلقت زمين فرموده: «تلتطم او اذىّ امواجها و تصطفق متقاذفات أثباجها» خ ٩١، ١٣١، تلاطم مى‌كرد بالاهاى امواج آن و به هم زده مى‌شده، موجهاى انداخته شده و به وجود آمده آن در اينجا منظور از «اثباح» قسمتهاى بالاى امواج است.

ثبور

(بر وزن عقول) هلاكت.

«ثبر ثبورا: هلك»

اين لفظ تنها يكبار در «نهج» ديده مى‌شود آنجا كه فرمايد: «زرعوا الفجور و سقوه الغرور و حصدوا الثبور» خ ٢، ٤٧، كار قبيح را كاشتند و با غرور آنرا آب دادند، در نتيجه، هلاكت درو كردند، بلاغت جمله‌ها در حد اعلى است.

ثبط

حبس و بازداشتن:

«ثبطه عن الامر: عوّقه»

اين كلمه فقط يكدفعه در «نهج» آمده است. آنحضرت به معاويه مى‌نويسد: «و اعلم ان الشيطان قد ثبطك أن تراجع احسن امورك و تاذن لمقال نصيحتك» نامه ٧٣، ٤٦٣ بدان شيطان تو را باز داشته از اينكه: بهترين كارهايت را در نظر بگيرى و به كلام نصيحت گوش بدهى.