مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢ - مقدمه مؤلف
و در ابتداى نامهها مىفرمايد: «باب المختار من كتب مولانا امير المؤمنين ٧ و رسائله الى اعدائه و امراء بلاده...» و پيش از شروع به نقل كلمات حكمت آميز مىگويد: «باب المختار من حكم امير المؤمنين ٧...» يعنى اينها آن قسمتهائى است كه من انتخاب و اختيار كردهام.
مسعودى در مروج الذهب ج ٢ صفحه ٤٥ تحت عنوان «ذكر لمع من كلامه...» مىنويسد: مردم چهار صد و هشتاد و اندى خطبه از آن حضرت حفظ كرده بودند كه بالبداهه ايراد مىفرمود و مردم آنها را از حافظه و از روى نوشته به يكديگر مىدادند: «و الذى حفظ الناس عنه من خطبه فى سائر مقاماته اربعمائة خطبة و نيّف و ثمانون خطبة يوردها على البديهة تداول الناس عنه قولا و عملا، و «سبط ابن جوزى» در تذكرة الخواص» صفحه ١١٤ الباب السادس مىنويسد: سيّد شريف ابو الحسن حسينى به من خبر داد كه شريف مرتضى فرموده: چهار صد خطبه از خطبههاى امير المؤمنين ٧ به من رسيده است.
نوشتن و حفظ خطبههاى آن حضرت
مىپرسند: اين همه خطبهها كه امير المؤمنين صلوات اللّه عليه در مواقع مختلف ايراد مىفرمود چطور در يادها ماند و چرا از بين نرفت و فراموش نشد جواب آن است كه بسيارى از خطبههاى آن حضرت توسط اشخاص نوشته مىشد و بسيارى را نيز مردم حفظ مىكردند، چنانكه از كلام مسعودى نقل شد.
مثلا مرحوم كلينى در كافى از اصبغ بن نباته نقل كرده كه گويد: امير المؤمنين ٧ در خانهاش و يا در قصر كوفه كه ما جمع شده بوديم خطبهاى بر ما خواند بعد فرمود: همان خطبه را نوشته و بر مردم بخوانند[١]
در بحار از توحيد صدوق نقل مىكند كه حارث اعور فرمود: روزى بعد از عصر، امير المؤمنين ٧ خطبهاى در وصف خداوند تعالى خواند كه مردم از عظمت و حسن
[١] اصول كافى ج ۲ صفحۀ ۴۹ و بحار ج ۶۵ صفحۀ ۳۴۹.