مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٨ - ارض

تناسلى خود مانند جماع نرهائيكه شهوت بر آنها غلبه كرده براى مقاربت، من تو را حواله مى‌دهم به ديدن، ابن أبى الحديد دربارۀ «احيلك...» گفته است: آنحضرت ظاهرا در كوفه مقاربت طاووس را ديده بود ولى در مدينه طاووس وجود نداشت، از اين ماده فقط اين دو لفظ در «نهج» آمده است.

ارز:

انقباض. جمع شدن. در جا ماندن. ارز، يأرز: انقبض و ثبت» دربارۀ گمراهان فرموده: «قد خاضوا بحار الفتن و اخذوا بالبدع دون السنّن و ارز المؤمنون و نطق الضالّون المكذّبون» خ ۱۵۴، ۲۱۵ يعنى: مؤمنان ساكت ماندند و گمراهان و تكذيب كنندگان حق به سخن در آمدند، و به ياران خويش در اطاعت امر امام فرمود: «و الله لتفعلن او لينقلن الله عنكم سلطان الاسلام ثمّ لا ينقله اليكم ابدا حتّى يأرز الامر الى غيركم» خ ۱۶۹، ۲۴۴ به خدا قسم بايد اطاعت امر امام كنيد و گرنه خدا حكومت اسلامى را از شما سلب مى‌كند و ابدا به شما انتقال نمى‌دهد تا كار حكومت به غير شما جمع شود.

و در رابطه با كوهها فرموده: «و جعلها للارض عمادا و أرّزها فيها اوتادا» خ ۲۱۱، ۳۲۸ كوهها را براى زمين ستونها گردانيد و آنها را به شكل ميخها در زمين ثابت نمود، اين سخن حاكى از رفتن ريشۀ كوهها در زمين است. اين كلمه فقط سه بار در «نهج» يافته است.

ارض:

در رابطه با «ارض» كه زمين ماست در نهج البلاغه مطالب گوناگونى آمده و اين كلمه به صورت مفرد و جمع مجموعا حدود ۱۱۹ بار به كار رفته است، ما از ميان آن مطالب سه مطلب را انتخاب كرده بررسى مى‌كنيم اول: خلقت زمين، دوم: كوهها كه زمين را از اضطراب و شكافته شدن مانعند، سوّم مفرد و جمع به كار رفتن آن، با آنكه در قرآن پيوسته مفرد آمده است اوّل: از «نهج البلاغه» معلوم مى‌شود كه زمين در ابتدا به صورت مذاب بوده و سپس سطح آن منجمد شده و درياى وسط آن مهار گرديده و به صورت فعلى در آمده است و كوهها كه ريشۀ‌شان در زمين فرو رفته زمين را از تلاطم نگاه داشته‌اند و مواد مذاب آن كه گاهى در اثر آتشفشان بيرون مى‌جهد شاهد گوياى اين