مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٠١ - حمد

آنحضرت خبر داده بود كه گروهى بر عليه تو طغيان خواهد كرد كه در آن بعضى از زوجات آنحضرت و از قرابت او خواهد بود، معنى كلام حضرت آنستكه: من به اشتباه نرفته‌ام و كار به من مشتبه نشده است اينها، گروه شورشى هستند كه در ميان آنها قرابت رسول ص و زوجه وى (با عقرب كنايه آورده) وجود دارد و شبهه ظلمانى نيز با آنها است بعضى حمارا حماء با همزه خوانده‌اند كه به معنى لگن سياه است و در قرآن مجيد آمده: ﴿وَ لَقَدْ خَلَقْنَا﴾ و آنگاه آنرا مختلط و مضّر و غيره گفته‌اند. رجوع شود به ابن ميثم و عبده.

حمحمه

صداى يابو در كنار علف و جو و نيز صداى اسب كه خفيف باشد و به حدّ صهيل نرسد، اين لفظ فقط يكبار در «نهج» آمده است در اشاره به فتنه صاحب زنج (على بن عبد الله بن محمد) كه خود را علوى ناميد و در زمان خلافت معتمد عباسى خروج كرد و خرابيها به بار آورد فرموده است.

: «يا احنف كاّنى به و قد سار بالجيش الذى لا يكون له غبار و لا لجب و لا قعقعة لجم و لا حمحمة خيل يثيرون الارض باقدامهم كأنّها اقدام النعام» خ ١٢٨، ١٨٥، اى احنف گويا مى‌بينم صاحب زنج را با لشكرى حركت مى‌كند كه غبارى و صدائى ندارد و نه صداهايى لگام‌ها ميان دندانهاى اسبان و نه حمحمه اسبان، زمين را با قدمهاى خود تكان ميدهند گوئى كه قدمهاى شتر مرغ است، لشكريان صاحب زنج اسبان و مانند آن نداشتند، اغلب پياده بودند، اثاره ارض اشاره به پا برهنه بودن آنهاست، و چون پاهايشان كوتاه و عريض بود، لذا به اقدام شتر مرغ تشبيه كرده است، صاحب زنج در ٢٥٥ هجرى خروج و در ٢٧٠ كشته شد، جريانش در تاريخ معلوم است.

حمد

ستايش. ثنا گوئى. ستودن.

راغب در مفردات گويد: حمد خدا به معنى ثناگوئى است در مقابل فضيلت

و آن از مدح اخص و از شكر اعّم است، زيرا مدح در مقابل صفات اختيارى و غير اختيارى مثلا زيبائى اندام مى‌شود ولى حمد در مقابل صفت اختيارى است و شكر فقط در مقابل نعمت و بذل به كار رود.

از اين ماده به طور وفور در «نهج» آمده است در آنجا كه فرموده: اطلّع الله‌