مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٧٦ - روح

مراوحة و تراوح: آنستكه كار را به نوبت انجام دهند، گوئى در اينكار يكديگر را راحت مى‌كنند: «لقد رأيت اصحاب محمد ٦... و قد باتوا سجدا و قياما يراوحون بين جباههم و خدودهم» خ ٩٧، ١٤٣ اصحاب حضرت را ديدم كه با سجده و قيام صبح كردند گاهى پيشانيهاى خود را به زمين مى‌گذاشتند و گاهى صورتهايشان را «مراح» مصدر ميمى است يعنى رفتن در بعد از ظهر «فى مراح و لا مغدى» خ ٣٢٠، ٧٥ در رفتن شبانگاه نه بامداد. و با ضمّ اوّل: استراحتگاه شتر و گوسفند چنانكه فرموده: «من مراحها و سائمها» خ ١٨٦، ٢٧٥ يعنى از استراحتگاه آنها و چوپان آنها.

روح

روح يك حقيقت مستقّل و غير مادى است كه در وجود هر يك از انسانها قرار دارد و به وقت خواب و بيدارى از بدن خارج و به بدن داخل مى‌شود، و در وقت مرگ از بدن بيرون رفته و در جهان مى‌ماند و در قيامت بعد از روئيدن بدنها، باز به بدن بر مى‌گردد، عينيّت در دنيا و آخرت بسته به بقاء روح است و چاره ديگرى ندارد، وجود روح مستقل در بدن از ضروريّات اسلام است و آن پانزده بار به طور مفرد و جمع در «نهج» آمده است.

استقلال روح در نهج البلاغه

شواهديكه ذيلا نقل مى‌شود همه حاكى از استقلال روح در بدن است درباره مرگ فرموده: «ثمّ ازداد الموت التياطا به، فقبض بصره كما قبض سمعه و خرجت الروح من جسده فصار حيفة بين اهله قد اوحشوا من جانبه و تباعدوا من قربه» خ ١٠٩، ١٦١، سپس مرگ چسبيدن به او را زياد كرد، پس چشمش گرفته شد مانند گوشش و روح از بدنش خارج شد و در ميان خانواده‌اش به صورت جيفه‌اى در آمد كه از او مى‌ترسند، و از او دور مى‌شوند، اين جمله صريح است كه روح يك موجود مستقلى است و به وقت مرگ از بدن خارج مى‌شود.

درباره ملك الموت ٧ فرموده: «ام اهل تراه اذا توّفى احدا بل كيف يتوّفى‌