مفردات نهج البلاغه

جلد اول

مقدمه مؤلف

محتوى و الفاظ

ترسيمات بىسابقه از توحيد

مفردات نهج البلاغه

حرف الالف

اَبَدْ

ابراهيم

«اَثَرَة»

«استيثار»

«اثمه»

مؤاخذه

موافاة لسابق علمه يعنى چه

استئداء

«رجل آرّ»

اَرَقَ

اُرومات

«ازوف»

«اَزْل»

«اسد اللّه»

بنى اسد

اسرائيل

«اسلة اللسان»

أقحوان

«اكلة»

«مأكل»

«اكال»

«اليم»

اللّه جلّ جلاله

ادامه مطلب از خطبۀ ديگر

عينيت ذات و صفات حق تعالى (توحيد صفات)

حق تعالى واحد عددى نيست

ائتمار

اِمْرَة

اِمْرَة

«امير»

«امير»

اَمَلْ

ائتمام

امامت در نهج البلاغه

امامان نمايندگان خدا در زمين هستند

خلافت اهل بيت غصب شد

اُمَيه

اِنسان

رغم انف

اَنُوق

«آنّة»

«اهل البيت»

اهل البيت

ترسيم ديگرى از مقام اهل بيت

توضيح اين بيان

ادامه مطلب

حرف البآء

بحبوحة

استبداد

ابتداع

«بديع»، «مبدع» و «مبتدع»

«ابداء»

«بادى»

«بذخ الجبل بذخا طال»

مبارزه

«مبراق»

«ابريق»

«تبرّم»

ابراهيم

«بطنة»

ابتعاث

«ابتغاء»

البكرى

ابو بكر

مبالغه

مبالاة

«بواء»

«مباءة»

بينونة

«بائن»

حرف التاء

«تبعة»

ترجمان

«تريكة»

حرف الثاء

ثمانين

«اثناء»

حرف الجيم

«جبّار»

جبرائيل

«جبان»

اجتباء

متجرّد

اجترار

اجترام

استجلاب

بنى جمح

حرف الحاء

احتباس

احتجاب

احتجاز

محاذاة

احتراس

«حريق»

«حريم»

محاسبه

احتساب

احتمال

«اما بعد يا بن حنيف فقد بلغنى انّ رجلا من فتية اهل البصرة دعاك إلى مأدبة فاسرعت اليها، تستطاب لك الالوان و تنقل اليك الجفان و ما ظننت انك تجيب الى طعام قوم عائلهم مجفّو و غنيّهم مدعوّ»

محاوله

استحاله

احتيال

استحاره

حرف الخاء

مختباء

انخداع

اخترام

بنو مخزوم

«خطّه»

«خلوف»

«خلافت»

«خميص»

حرف الدال

«ديمة»

حرف الذال

«ذروه»

استذلال

«مذلّة»

«عسيب»

حرف الراء

«ربيب»

«مرحبا»

ارتعاد

«تركيب»

«ارتماء»

ارمية الحميم

«و بالايمان يعمّر العلم و بالعلم يرهب الموت و بالموت تختم الدنيا»

«رويد»

«مرام»

«رياش»

حرف الزاء

حرف السين

«ساعد»

سليمان

«جعل سفلاهنّ موجا مكفوفا و علياهنّ سقفا محفوظا و سمكا مرفوعا»

مساماة

سويداء

«مسافة»

مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٥٢٤ - سدن

غيوب مى‌پيمايد و اذعان دارد بر آنكه كنه معرفت خدا رسيدنى نيست «سدف (بر وزن صرد) جمع سدفه به معنى قطعه‌هاست اين كلمه در خ ٨٣ و دفعه ديگر در خ ٩١ نيز آمده است.

سدل

انداختن. مثل انداختن پرده و لباس

«سدل الثوب و الشعر: ارخاه»

از اين ماده دو مورد در «نهج» آمده است يكى در خطبه شقشقيّه كه درباره خلافت فرموده: «فسدلت دونها ثوبا و طويت عنها كشحا و طفقت ارتئى بين ان اصول بيد جذّاء او اصبر على طخية عمياء» خ ٣، ٤٨، يعنى چون ابو بكر لباس خلافت را به تن كرد، من در مقابل خلافت پرده‌اى انداختم (از آن صرف نظر كردم) پهلويم را از آن پيچيده و پائين آوردم، و فكر مى‌كردم كه آيا با دست بريده (و بى‌كمك) حمله كنم يا بر ظلمت كور (بى‌راهه رفتن مردم در حكومت ابو بكر) صبر نمايم. دوّم درباره خفّاش فرموده: «فهى مسدلة الجفون بالنهار على حداقها و جاعلة الليل سراجا تستدّل به فى التماس ارزاقها» خ ١٥٥، ٢١٧، او در روز روشن پلكهاى خود را به حدقه‌هاى چشم انداخته (گذاشته) و شب را براى خود چراغى قرار داده كه با آن در بدست آوردن روزى‌اش راه مى‌جويد.

سدم

(مثل شرف) غصّه يا غصّه با ندامت، گويند: آن به معنى غضب توأم با حزن است و يك مورد بيشتر در «نهج» نيامده است آنگاه كه اطلاع يافت لشكريان معاويه به شهر انبار حمله كرده و فرماندار آنجا را كشته و مردم را غارت كرده و رفته اند درباره كوتاهى يارانش از جنگ معاويه فرموده: «يا اشباه الرجال... لوددت انّى لم اركم و لم اعرفكم معرفة و الله جرّت ندما و اعقبت سدما» خ ٢٧، ٧٠ اى شبيه مردان... دوست داشتم كه اصلا شما را نمى‌ديدم و نمى‌شناختم، شناختنى كه و الله به ندامت كشيد و غصّه و اندوه را در پى داشت.

سدن

(مثل عقل) خدمت كردن. دربانى كردن سادن: دربان، جمع آن «سدنه» به معنى دربانهاست و فقط يكبار در «نهج» ديده مى‌شود درباره طوائف ملائكه فرموده: و منهم الحفظة لعباده و السدنة لابواب جنانه» خ ١، ٤١، بعض از آنها نگهبانان بندگان و بعضى دربانان درهاى بهشتند