مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٣ - ارض
مشروح مطلب شكى نيست كه مركز زمين مذاب است، آتشفشانهاى آن كه گاه گاه سر كشيده و دريائى از مواد مذاب را بيرون مىريزند شاهد گوياى اين مدعا هستند، هر قدر در سطح زمين پائين برويم حرارت آن زياد مىشود، عميقترين معدن طلاى جهان در افريقاى جنوبى قرار دارد، ديوارههاى آن باندازهاى داغ است كه دستگاه سردكن آن چهل ميليون ريال خرج دارد تا كار را براى كارگران تحملپذير كند.
در عمق پنجاه كيلومترى (۰۰۰، ۵۰ مترى) زمين درجۀ حرارت به هزار و پانصد درجه مىرسد كه محل ذوب شدن سنگهاست، با وجود اين به علت فشار شديد نزديك به دو هزار آتمسفر كه در اين عمق حكمفرماست موادّ، سيّال نمىشوند بلكه خاصيت پلاستيكى به دست مىآورند و گاهى در اثر كم شدن فشار به صورت مذاب در آمده و به شكل آتشفشان بيرون مىريزند.
بعد از پنجاه كيلومترى كه هنوز به مركز اصلى نرسيده درجۀ حرارت به دو هزار مىرسد، از عمق سه هزار كيلومترى هستۀ آهنى زمين شروع مىشود كه درجۀ حرارت آن چهار هزار درجۀ فشار آن در حدود دو ميليون آتمسفر است، به هر حال مركز زمين مانند پوستۀ آن جامد نيست و پوستۀ آن حدود شصت كيلومتر ضخامت دارد، ولى اين ضخامت نسبت به هستۀ آن، مانند پوست تخم مرغ است نسبت به سفيده و زردۀ آن.
از آنطرف كوهها كه از هر طرف سر بفلك كشيدهاند، چند برابر آن در درون زمين ريشه دوانيده و از هر طرف پوستۀ زمين را به زنجير كشيده و آنرا بر روى هستۀ مركزى ميخكوب كردهاند، اين كوهها فقط در خشكيها نيستند بلكه در زير درياها و كف اقيانوسها نيز وجود دارند، در كتاب «دريا ديار عجائب» مىنويسد: طويلترين سلسلۀ جبال در زير آبها پنهان است، مثلا سلسله جبال اطلس ميانه از «ايسلند» شروع شده و به سوى قطب جنوب ادامه دارد، اين سلسله جبال كه به شكل حرف انگليسى «S» است حدود بيست هزار كيلومتر طول دارد و بيشتر قلههاى آن تا سطح آب هشتصد تا هزار و ششصد متر فاصله دارد «يا من فى البحار عجائبه».