مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤١ - ارض
به تعبير: «وَ أَلْقىٰفِيالْأَرْضِرَوٰاسِيَأَنْتَمِيدَبِكُمْ» نحل: ۱۵ و با عبارت «وَ الْجِبٰالَأَوْتٰاداً» نباء: ۷ آمده است. پس از نقل كلمات آنحضرت، اين مطلب مشروحا بررسى خواهد شد، امام صلوات اللّه عليه در جائى فرموده: «و وتّد بالصخور ميدان ارضه» خ ۱، ۱ يعنى خدا با سنگها (كوهها) ميدان و بالا و پائين رفتن زمين را ميخكوب و ساكن كرد.
و در خطبۀ عجيب اشباح فروده: «و عدّل حركاتها بالرّاسيات من جلاميدها و ذوات الشناخيب الشّمّ من صياخيدها فسكنت من الميدان لرسوب الجبال فى قطع اديمها و تغلغلها متسرّبة فى جوبات خياشيمها و ركوبها اعناق سهول الارضين و جراثيمها» خ ۹۱، ۱۳۲.
يعنى: خداوند با كوههاى ثابت كه از سنگهاى سخت تشكيل شدهاند و با قلههاى بلند از صخرهها، حركات زمين را تعديل كرد، زمين از بالا و پائين رفتن ايستاد زيرا كه كوهها در قطعههاى پوستۀ آن فرو رفتند و در شكافهاى بينىهاى آن به طور فرو رفتن داخل شدند و بر گردن همواريهاى آن و سطوح پائين آن سوار گشتند.
از اين كلام دو مطلب استفاده مىشود، يكى اينكه زمين حركتهاى زيادى دارد كه توسط كوهها تعديل شدهاند، دانشمندان براى آن چهارده نوع حركت گفتهاند از جمله حركت وضعى و انتقالى و محورى كه سبب پيدايش فصول چهارگانه و پيدايش شب و روز و سال هستند، دوّم آرام گرفتن زمين در اثر به وجود آمدن كوهها كه توضيح خواهيم داد، اين سخن مشروح «وَ أَلْقىٰ فِي الْأَرْضِ رَوٰاسِيَ» است كه گذشت. اينك شرح لغات.
۱: راسيات: كوههاى ثابت و مفرد آن «راسيه» است.
۲: جلاميد: سنگهاى سخت، واحد آن جلمود است.
۳: شناخيب: روس جبال و قلّهها، مفرد آن شنخوب است.
۴: شمّ: بلند و مرتفع «الشّمّ: العالية» ۵: صياخيد: سنگهاى صلب و سخت مفرد آن صيخود است ۶: رسوب: فرو رفتن «رسب الشىء فى الماء: سفل فيه» ۷: اديم: پوسته و سطح زمين