اوصاف خدا در تعجب شدند، ابو اسحاق سبيعى كه از اصحاب آن حضرت بود به حارث اعور گفت: آيا اين خطبه را حفظ نكردى حارث فرمود: آنرا نوشتم، آنگاه حارث اعور آنرا از روى نوشته خودش بر ما خواند، و آن خطبه چنين شروع مى‌شود: «الحمد للّه الذى لا يموت و لا تنقضى عجائبه لانّه كلّ يوم فى شأن...»[١] زيد بن وهب جهنى ; كه از اصحاب كبار آنحضرت بود، خطبه‌هاى آن بزرگوار را مى‌نوشت، در اينكه زيد بن وهب از اصحاب آنحضرت بود و در صفيّن و نهروان و غيره در ركاب آن حضرت شمشير مى‌زد كسى شك نكرده است، نصر بن مزاحم در كتاب صفين در هشت مورد از او نام مى‌برد كه با آن حضرت در صفين بود و خطبه‌هاى او را مى‌شنيد، ابن حجر در «اسد الغابه» ج ٢ صفحه ٢٤٢ گويد «زيد بن وهب... من كبار التّابعين سكن الكوفه و صحب على بن ابى طالب» ٧، همين زيد بن وهب از خطبه‌هاى حضرت كتابى نوشته بنام «خطب امير المؤمنين على المنابر فى الجمع و الأعياد و غيرها» مرحوم صاحب الذريعة در ج ٧ صفحه ١٨٩ مشروحا آن را نوشته است، مرحوم شيخ طوسى در فهرست فرمايد: «زيد بن وهب له كتاب خطب امير المؤمنين ٧ على المنابر و الجمع و الاعياد و غيرها» يعنى خطبه‌هائيكه آن حضرت در منبرها و جمعه‌ها و اعياد و در سائر جاها خوانده است.

پس معلوم مى‌شود كه هم خود حضرت و هم اصحابش به نوشتن خطبه‌ها عنايت داشته‌اند، گذشته از آن عدّه زيادى در آن روزگار خطبه‌هاى امام ٧ را حفظ مى‌كردند، نه تنها خطبه‌هاى آن حضرت را

حفظ مى‌كردند، بلكه قصائد شعراء و سوره‌هاى قرآن و احاديث را حفظ مى‌كردند، مثلا كسى بود كه ده خطبه آنحضرت و كسى بيست خطبه آن حضرت را و هكذا، حفظ بودند.

چنانكه: ابن شهر آشوب، در «مناقب» مقدارى از خطبه‌هاى آن حضرت را نقل مى‌كند كه در نهج البلاغه كنونى نيست مثل خطبه‌هاى «اللؤلؤة- الافتخار- الدرّة اليتيمة- الاقاليم- الوسيلة- الطالوتيّة- القبيصة- السلمانيّة- الناطقه- الدامغة- الفاضحة» آنگاه از بعضى خطبه‌هاى ديگر كه در نهج البلاغه نيز آمده ياد مى‌كند،

[١] . بحار ج ۴، ۲۶۵.