قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٨٨٤ - يك نكته

عرف اللّه كلّ لسانه» هركس خدا را شناخت زبانش لال گشت. آن‌جا كه حقيقت آشكار مى‌گردد، سخن كوتاه مى‌شود. در جايى كه واقعيت وراى طور عقل است، سخن به تمثيل گفته مى‌شود. سخن به تمثيل گفتن اگرچه از يك جهت موجب نزديك شدن مى‌گردد، ولى از بسيارى جهات باعث دور گشتن از واقعيت است. مولوى در اين باب نيكو سروده آن‌جا كه گفته است:

اى برون از وهم و قال و قيل من خاك بر فرق من و تمثيل من

اكنون بى‌مناسبت نيست عين عبارت حكيم عالى‌مقام استاد بزرگوارم مرحوم علاّمۀ طباطبايى را، جهت مزيد توضيح، در اينجا نقل كنم:

المشاركة بين شيئين و أزيد، إنما تتمّ فيما اذا كانا متغايرين متمايزين و كان هناك مفهوم واحد يتّصفان به كزيد و عمرو المتّجدين فى الإنّسانية، و الانسان. و الفرس المتّحدين فى الحيوانيّة فهى وحدة فى كثرة و لا تتحقّق الكثرة إلاّ بآحاد متغايرة متمايزة كل منها مشتمل على ما يسلب به عنه غيره من الآحاد، لكلّ من المتشاركين مركّب من النّفى و الإثبات ١.

[١] نهاية الحكمة. ص ٢٤٨.