قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٦٨٥ - مرحل&#١٧٢٨ قرون وسطى

گذاشته‌اند. متفكرين بزرگ اسلامى نه‌تنها در زمينه‌هاى علوم الهى مانند كلام و فلسفه و عرفان پيشرو و پيش‌گام بوده‌اند، بلكه در بسيارى از علوم ديگر نيز پيشروى‌هاى چشم‌گير كرده‌اند. دانشمندانى كه در طبيعيات و فيزيك از خود آثار گران‌قدرى به جاى گذاشته‌اند عبارتند از:

١. ابن هيثم

٢. كمال الدين فارسى

٣. ابو ريحان بيرونى

٤. ابو على سينا

ابن هيثم (٣٥٤-٤٣٠ ه‌. ش.) كتاب نفيس المناظر را در علم فيزيك به رشتۀ تحرير در آورده است. كمال الدين فارسى، كه در قرون هفتم هجرى مى‌زيسته است، كتاب ارزشمند تنقيح المناظر لذوى الابصار و البصائر را به منظور تنقيح كتاب المناظر ابن هيثم نگاشته است. ابو ريحان بيرونى و شيخ الرّئيس، ابو على سينا، كه با يكديگر معاصر بوده‌اند، هركدام از خود آثارى به جاى گذاشته‌اند كه در ميان اهل علم و فضيلت معروف است.

اين دو فيلسوف بزرگ اسلامى با يكديگر ارتباط علمى نيز داشته‌اند. آنچه از مكاتبات ميان اين دو دانشمند بزرگ بر جاى مانده، رساله‌اى است به نام الأسئلة و الأجوبة كه شامل هيجده سؤال ابو ريحان و پاسخ ابن سينا به آنها است. ابو ريحان مجددا بر بيش‌تر پاسخ‌هاى ابن سينا اعتراض كرده و اين‌بار ابو عبد اللّه فقيه معصومى، شاگرد مخصوص ابن سينا، به اشارۀ استاد خويش به آن اعتراضات مجددا پاسخ گفته است.

علاوه بر طبيعيات در كتاب ارزشمند شفا كتاب قراضۀ طبيعيات ١نيز سند ديگرى بر احاطۀ ابن سينا به علوم طبيعى عصر خود است. اين كتاب از آثار گران‌قدر علمى به زبان شيرين فارسى است كه از قرن پنجم به يادگار مانده است. در ميان آثار ابن سينا اين كتاب كمتر از همه معروف است.

دانشمندان ديگر اسلامى كه در رياضيات از خود آثار گران‌بهايى به جاى گذاشته‌اند؛ عبارتند از:

١. محمد بن موسى خوارزمى

[١] آقاى دكتر غلامحسين صديقى، استاد دانشگاه تهران، در مقدمه‌اى كه بر چاپ اين كتاب نوشته‌اند، نسبت آن را به ابو سعيد محمد بن محمد غانمى مرجّح دانسته‌اند.