تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧٩ - توجيه و اثبات اعتبار يوم المخالفة

الاكتراء نه از اينجهت است كه يوم المخالفة معتبر نيست بلكه بمنظور تنبيه بر اين نكته است كه معرفت پيدا نمودن به قيمت قاطر از راه بيّنه امرى سهل و آسان مى‌باشد و بدين ترتيب پس از شهادت شهود نزاع و اختلاف پايان داده مى‌شود همانطورى كه با خوردن قسم توسط يكى از متخاصمين به اختلاف و دعوى فيصله داده مى‌شود.

قوله: بانّه لا يبعد ان يكون مبنى الحكم الخ: ضمير در « بانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: و ان نقص بعد ذلك: ضمير در « نقص » به ما اشترى به البغل راجع بوده و مشار اليه « ذلك » اشتراء مى‌باشد.

قوله: لانّه خسّره الّذى اشترى به البغلة: علّت است براى توهّم عوام كه قيمت معتبر را همان ما اشترى به البغل مى‌دانند و ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » و ضمير مفعولى در « خسّره » به صاحب البغل راجع بوده و فاعل « خسّره » المبلغ الّذى الخ مى‌باشد.

قوله: و يؤيّده: ضمير مفعولى به عدم اعتبار يوم المخالفة راجع است.

قوله: فانّ فيه اشعارا: ضمير در « فيه » به تعبير عن يوم المخالفة بيوم الاكتراء راجع است.

قوله: الّا ان يقال الخ: از اينجا ببعد مرحوم مصنّف در صدد اثبات اعتبار قيمت يوم المخالفة مى‌باشند.

قوله: على سهولة معرفة القيمة: و اين معنا منجر مى‌شود به قطع مادّه نزاع.

قوله: كاليمين: يعنى همانطورى كه قسم خوردن موجب قطع مادّه فساد مى‌باشد.

قوله: فتأمّل: برخى از محشّين فرموده‌اند:

امر بتأمّل شايد اشاره باشد باينكه يوم الاكتراء با يوم المخالفة يا متّحد بوده و يا اندكى قبل از آن است پس در تنبيه بر سهولت اقامه بيّنه بين ايندو تعبير فرقى نمى‌باشد لذا اگر مناط قيمت يوم المخالفة است بايد بپذيريم كه تعبير به يوم الاكتراء بى‌وجه مى‌باشد و التزام بآن بسيار مشكل است نتيجتا بايد بگوئيم:

چاره‌اى نيست از اينكه ملتزم شويم كه مناط يوم المخالفة نبوده و عنايتى بآن نبوده و آنچه مورد اعتبار است يوم الاكتراء مى‌باشد.