تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩٢ - توجيه استدلال بر لزوم اعلى القيم

مرتبه نازل باشد ذمّه ضامن بآن مشغول مى‌شود، استدلال مرحوم علّامه در تحرير براى تثبيت رأى قائلين به اعتبار قيمت يوم الغصب بوده كه فرموده‌اند:

دليل بر ثبوت اين قيمت در عهده غاصب آنستكه غاصب در اين روز يد مالك را از مال ازاله نموده و سلطنتش را از آن منقطع كرده است.

توضيح‌

سپس مرحوم مصنّف در توضيح استدلال مذكور مى‌فرمايند:

توضيح استدلال ياد شده در تثبيت اعتبار اعلى القيم آنستكه:

هرزمانى از ازمنه غصب يد مالك از عين و مال بحسب ماليّت آن منقطع مى‌باشد مثلا در زمانى يد وى از يك در هم و در زمان ديگر از دو در هم و در زمان سوّم از سه در هم مقطوع مى‌باشد حال اگر فرض نموديم كه اين انقطاع و ازاله تا وقت تلف استمرا يابد بر غاصب واجب است بالاترين غرامت يعنى اعلى القيم را بمالك ردّ نمايد.

استدلال مرحوم ابن ادريس حلّى بر اعتبار اعلى القيم‌

مرحوم ابن ادريس حلّى در كتاب سرائر و ديگران در كتب ديگر در تثبيت اينقول فرموده‌اند:

اعلى القيم در عهده ضامن است كه بمالك اداء كند زيرا اصالة الاشتغال مقتضى است ذمّه وى بحق مالك مشغول بوده و برائت از آن حاصل نشود مگر به اداء اعلى القيم و بعبارت ديگر:

ذمّه ضامن قطعا بحق مالك مشغول شده و با اداء قيمت‌هاى نازل برائت ذمّه و فراغت آن يقينى نيست لاجرم مقتضاى قاعده اشتغال (اشتغال يقينى خواهان برائت يقينى است) آنستكه قيمت اعلا را بدهد چه آنكه با پرداخت آن فراغت يقينى حاصل مى‌شود.