تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٩ - مثلى و نظريه فقهاء در آن

٥ تومان است اگرچه گندم نيشابور از نظر قيمت در اين حدّ نباشد، بنابراين با شرح و توضيحى كه داده شد مسلك مشهور در بيان ضابطه مثلى معلوم گشت و هرگز اشكال مذكور كه ناشى از عدم توجّه بمراد مشهور است متوجّه نمى‌باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: عن ظاهر الاسكافى: اسكافى همان مرحوم ابن جنيد است.

قوله: و تلميذه: مقصود صاحب كتاب كاشف الرموز است.

قوله: قيمة كلّ بعض بالنسبة الخ: مثلا قيمت نصفش با قيمت نصف ديگر مساوى باشد.

قوله: من حيث المقدار: يعنى مثلا ربع را با ربع يا نصف را با نصف در نظر بگيريم و سپس ملاحظه كنيم كه قيمت اين بعض‌ها باهم متساوى است نه آنكه قيمت ربع مثلا با نصف تساوى داشته باشد.

قوله: انّ المقدار منه اذا كان الخ: ضمير در « منه » به مثلى راجع است.

قوله: و من هنا الخ: مشار اليه « هنا » معنائى است كه مشهور براى مثلى نموده‌اند.

قوله: قال اذ لو انفصل الخ: مقاله مرحوم مصنّف است.

قوله: و هو الصحيح: ضمير « هو » به نوع راجع است.

قوله: لا يعدّ الجريش: كلمه « جريش » يعنى گندم خورد شده كه نرم نشده باشد و باصطلاح بلغور گندم.

قوله: الدقاقة: يعنى خورده برنج.

متن:

و قد لوّح هذا المورد في آخر كلامه الى دفع ايراده بما ذكرنا: من أنّ كون الحنطة مثليّة معناه أنّ كلّ صنف منها متماثل للأجزاء و متساويا في القيمة، لا بمعنى أنّ جميع أبعاض هذا النوع متساويه في القيمة.

فاذا كان المضمون بعضا من صنف فالواجب دفع مساويه من هذا الصنف، لا القيمة، و لا بعض من صنف آخر.

لكن الانصاف أنّ هذا خلاف ظاهر كلماتهم، فإنّهم يطلقون المثلي على جنس‌