تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٦ - مثلى و نظريه فقهاء در آن

باشند.

مقصود از « اجزاء » چيزى است كه نام حقيقت و ماهيّت آن شيئ بر آن صادق باشد مثلا به هرجزءجزء و قطره‌قطره‌اى از آب، آب مى‌گويند چنانچه بهرحبّه حبّه‌اى از گندم، گندم اطلاق مى‌شود لذا هرقطره‌اى از آب و يا هرحبّه‌اى از گندم، جزئى از آب و گندم مى‌باشند.

و منظور از تساوى اجزاء در قيمت، تساوى نسبى است يعنى قيمت هرجزء و يا بعضى نسبت به قيمت بعض يا جزء ديگر يكسان باشد همانطورى كه نسبت نفس بعضين و يا جزئين از حيث مقدار باهم متساوى است فلذا در توضيح مثلى فرموده‌اند:

مثلى آنستكه اگر مقدارى از آن قيمتش فلان مقدار بود نصفش مساوى با نصف آن مقدار باشد مثلا اگر يك كيلو گندم قيمتش ٢٠ تومان است نيم كيلو از آن به ده تومان ارزش دارد چنانچه ربع كيلو از آن به پنج تومان مى‌ارزد.

و از همين‌جا است كه مرحوم شهيد ثانى ترجيح داده‌اند كه اشياء ساخته شده از نقدين قيمى مى‌باشند، ايشان فرموده‌اند:

دليل بر قيمى بودن اين اشياء آنستكه اگر آنها را منفصل كرده و به صورت اجزاء درآورند از قيمتشان كاسته مى‌شود مثلا ظرفى كه از نقره ساخته شده اگر قيمتش به هزار تومان باشد قطعى است كه وقتى به دو نيمه شود هرنيمه‌اى از آن به پانصد تومان ارزش نداشته بلكه قيمتش كمتر از آن مى‌باشد.

مقاله مرحوم مصنّف‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ملاك و مناطى را كه مشهور فرموده‌اند موجب آن نيست كه در هم واحد مثلى محسوب نشود اگرچه وقتى آنرا شكسته و به دو نيمه كنند قيمت هرنصفى از قيمت نصف مجموع كمتر باشد مثلا قيمت يك در هم اگر ده تومان باشد و آنرا به دو نيم كنند و قيمت هرنيمى به سه تومان بوده نه پنج تومان باز در هم از مثلى بودن خارج نيست و لو مناط و ملاكى كه گفته شد در آن جارى نگردد پس از مثلى بودن در هم با عدم‌